Amerikaan geeft balletles aan 'gewone' kinderen

Donderdag 28/6, 10 uur: openbare les theater Cosmic, Nes 75 Amsterdam. 16 uur: voorstelling Brakke Grond, aansluitend gesprek met Hans Snoek en Ine Rietstap.

Informatie LEF project: Dansopleidingen Amsterdamse Theaterschool, 020 - 6261242.

AMSTERDAM, 28 JUNI. Tijdens het Internationaal Theaterschool Festival is Jacques d'Amboise, een van Amerika's bekendste danspedagogen, even in Amsterdam neergestreken om in een aantal openbare lessen met schoolkinderen een demonstratie te geven van zijn gedrevenheid, charisma en onuitputtelijke energie. Terwijl de zaal volloopt, cameramensen doenerig rondlopen en het klasje afwachtend op de vloer staat te wippen, is de zestigjarige maestro op afgetrapte gympen in een hoekje nog wat passen aan het uitdenken. Als het om dansen gaat, valt er geen moment te verliezen. Zijn passie moet met zoveel mogelijk mensen en vooral met zoveel mogelijk kinderen gedeeld worden. Bewust kiest d'Amboise daarbij niet voor de frèle meisjes in tutu die naar nette balletklasjes gaan en beroemd willen worden, maar voor 'gewone' kinderen. Dansen is volgens hem een behoefte om je uit te drukken, wat kinderen van nature voelen. Ze krijgen alleen veel te weinig de kans om met dat gevoel iets te doen. Het vooroordeel dat ballet 'stuff for sissies' is, probeert hij dan ook met alles wat hij onderneemt te bestrijden.

Na een lange, succesvolle danscarrière bij George Balanchine's New York City Ballet leidt d'Amboise nu al zo'n twintig jaar het National Dance Institute, waar jaarlijks met minimaal duizend New-Yorkse schoolkinderen via een ingewikkeld lesschema een grootse dansproduktie op de planken wordt gebracht. Inmiddels werkt er een hele groep docenten en is het 'model d'Amboise' in verschillende grote Amerikaanse steden en in het buitenland overgenomen. Ook in Amsterdam gaat het komend seizoen op tien basisscholen een door de Amerikaanse methode geïnspireerd dansproject lopen - het zogenaamde LEF project - onder het motto 'heb het lef om te dansen'.

D'Amboise werkte met New-Yorkse politieagenten en hoogbejaarde Chinezen. Hij laat blinde en dove kinderen meedoen in zijn produkties en bedacht onlangs voor bijna volledig verlamde patiëntjes een 'choregrafie' voor uitsluitend hoofden en ogen. Wie hem als docent in de weer ziet, zal niet verbaasd zijn over de stelligheid, waarmee hij zegt wie dan ook tot dansen te kunnen bewegen. Hij maant het publiek met een dwingende blik tot stilte en stort zich in opperste concentratie op zijn leerlingen, van wie hij onverbiddelijk eenzelfde instelling verwacht. Al na een minuut wordt een kletsmajoor afgestraft: 'You sit down'. Schrik alom, de intensiteit op de gezichten neemt toe: wat moeilijk om steeds met je rechtervoet te beginnen, alles te onthouden, niet om te vallen, naar de muziek te luisteren en te begrijpen wat de meester wil met zijn gebarentaal. Gelukkig maakt hij leuke grappen, maar hij heeft ogen in zijn achterhoofd: 'als jij alleen maar naar je vriendje kijkt, wordt het nooit iets.' Met humor en een precisie waarin even een glimp van vroegere gratie en theatrale kracht zichtbaar wordt, vergroot hij iemands fouten uit, om snel daarna in uitbundige lof en 'hugging' los te barsten. Aan het slot is er een korte samenklontering met de rug naar de zaal, waarin elk kind een aai, een stomp of een hand krijgt. Aanraken hoort onlosmakelijk bij dans.

Ook na afloop in het café gaat de les onverminderd verder. Bij mijn verbazing over dansles aan dove kinderen - dat gebeurt onder andere door getalenteerde leerlingen die eerst van de slechthorenden gebarentaal leren - neemt hij uitgebreid de tijd om mij mijn hoofd precies op het goede moment te laten bewegen, zonder geluid, op zijn tekens. “Ik sluit een contract met kinderen”, licht hij zijn werkwijze toe. “Ik leer ze iets van dans en ga zo lang door als zij hun best blijven doen, zonder giechelen, donderjagen en kauwgum kauwen. Ik beoordeel ze niet op een perfecte prestatie, maar op hun inzet. Voor het woord creativiteit ben ik allergisch, dat is net zo beladen als het begrip God. Mensen bieden me duizenden dollars om in forums over zoiets vreselijks als de kinderlijke creativiteit plaats te nemen. Ik peins er niet over! Laat kinderen zich in het wilde weg uiten en het eindigt in chaos. Je moet ze juist beperkingen aanreiken: doe die woeste en grappige bewegingen nou eens op één vierkante meter en precies binnen twaalf seconden. En als je dan tijd over hebt, moet je er nog iets bij bedenken. Het belangrijkste moment in de groep vanmiddag was het meisje dat in paniek ontdekte dat ze steeds met haar verkeerde voet begon, maar ook heeft begrepen dat ze die dwarse voet kan leren beheersen. Met zo'n ervaring sta je sterker bij andere opgaven in het leven, wiskunde bijvoorbeeld of het aangaan van relaties.”