John Major verdringt Chirac op Europese top in Cannes

CANNES, 27 JUNI. “Wat moet ik ze zeggen?” Vertwijfeld wendt de Britse premier Major zich tot zijn perschef. Het is even na middernacht, aan de overkant van de Boulevard de la Croisette schittert de verlichting van de Franse Rivièra. Op zee houdt een eenzame oorlogsbodem de wacht. Met zijn aftredende minister van buitenlandse zaken, Douglas Hurd, treuzelt Major eenzaam in de ruime hal van Hotel Martinez. Hier hebben zojuist de Europese staats- en regeringsleiders gedineerd, en tussen de kreeft en de kaas vergaderd over Bosnië en Europol. De overige politici zijn al vertrokken, maar voor het hotel drommen nog rijen journalisten in de hoop op een statement van de Britse premier, die zichzelf in een lastig pakket heeft gebracht door zich in een verkiezingsstrijd te werpen om het voorzitterschap van zijn partij.

“U zegt niets”, adviseert Majors woordvoerder. “U lacht en zegt het is over twaalven, ik wil slapen.”

De Britse premier lijkt zichzelf toe te spreken. Hij recht de schouders, trekt zijn mond in een glimlach en schiet door de draaideur, langs een haag camera's, rechtstreeks in de klaarstaande auto die hem naar het chique hotel Carlton rijdt, een paar honderd meter verderop aan de met dranghekken afgezette boulevard.

Het had de top van de Franse president Chirac moeten zijn, gisteren en vandaag aan de Franse Rivièra, het werd de top van John Major. Alle ogen waren gericht op de Britse premier. Zou hij zich ontpoppen tot een politicus met meer bewegingsvrijheid, nu hij de speculaties over zijn aftreden als partijvoorzitter in werkelijkheid omzette, of zou hij juist een extra Eurosceptische lijn volgen?

Hij had zich voorgenomen, zo verklaarde hij vooraf tegenover Britse journalisten, de Europese top niet te veel te belasten met zijn binnenlandse beslommeringen. De Britse premier beperkte zich tot een korte persverklaring, waarin hij liet weten dat hij even zeker was als vorige week dat hij partijleider zou blijven en dat hij de kandidatuur van de afgetreden minister John Redwood een welkome uitdaging vond.

Tijdens de onderhandelingen met de staats- en regeringsleiders was Major spraakzamer over de binnenlandse politiek. Hij zette die zelfs in als argument in de strijd voor een Europese politie-organisatie zonder rol voor het Europees Hof. Major verzekerde zijn Europese collega's dat de interne Britse situatie het hem niet toeliet dat hij een akkoord sloot over Europol waarin het woord Hof maar werd genoemd. En hij oogste veel sympathie, verklaarde premier Kok na afloop van het diner. “Zoveel begrip zou ik niet om een tafel wensen.”

Majors onwrikbare positie over Europol leidde er toe dat Nederland faalde in zijn verwoede pogingen het Hof in het verdrag te loodsen. “Major heeft gebruik gemaakt van de bijzondere omstandigheid in Groot-Brittannië”, concludeerde Kok. “Wij zijn de dupe van die situatie.”

Majors opstelling gisteren in de onderhandelingen heeft aangetoond dat hij niet koos voor de optie: ik ben nu een vrij man en kan me ruimhartiger opstellen in de Europese Unie. Integendeel, hij bleef rolvast en gaf geen krimp. De voorspelling van premier Kok kwam uit, die zondag al zei dat de Britse premier dat hij Cannes als verkiezingspodium zou gebruiken. “Ik denk dat hij deze dagen zal gebruiken om zijn positie te verbeteren”, zei Kok toen. Major kan nu terugkeren naar Groot-Brittannië en, net als na het tekenen van het verdrag van Maastricht, kan hij uitroepen: “Game-set-and-match”.

Ook in de besprekingen over de Europese Monetaire Unie toonde de Britse premier zich weinig inschikkelijk. Hij hamerde vooral op de rol van de landen die buiten de muntunie blijven - net als hij twee weken geleden al deed tijdens een ontbijt met Chirac. In de discussies over werkgelegenheid pleitte Major er voor zo veel mogelijk over te laten aan de lidstaten. “Laten we minder doen om het beter te doen”, haalde hij commissievoorzitter Santer aan. De Britse premier heeft in Cannes geen ander karakter neergezet, hij blijft zijn land zo veel mogelijk als outsider in de Unie plaatsen.

Het was tekenend dat Major gistermiddag, bij aanvang van de Europese top, een kwartier later arriveerde dan de overige staats- en regeringsleiders in het Palais des Festivals. Ieder op eigen wijze hadden de overige veertien al hun entrée gemaakt. Als eerste kwam president Chirac, die als een filmster werd onthaald op de plek waar een maand geleden Jeanne Moreau en Sharon Stone het jaarlijkse filmfestival leidden. “Leve Chirac”, scandeerden de honderden wachtenden. “We houden van u.” De president stelde zich op aan voet van de monumentale trap om zijn gasten te onthalen. De Nederlandse premier Kok doorbrak het protocol en kwam te voet aanslenteren met zijn delegatie. Toen de Britse premier eindelijk arriveerde, stond de presidentiële garde er nog. Maar de gastheer was er niet meer om hem te ontvangen.