Hermans herdacht

Bob Polak: Bij de dood van Willem Frederik Hermans. St.Hermans-magazine, 64 blz.ƒ17,50 (Grote Wittenburgerstraat 338, 1018 LJ Amsterdam)

WFH-verzamelkrant, In memoriam Willem Frederik Hermans. 48 blz.ƒ15. (Kuipersstraat 76'', 1074 EN Amsterdam

Slechts vijftig Hermansliefhebbers kunnen zich er op beroemen een voorpublikatie te bezitten van de laatste roman waaraan W.F. Hermans werkte toen hij op 73-jarige leeftijd overleed aan longkanker. Een fragment uit die roman, Ruisend gruis, werd door uitgever Thomas Rap in een bijzondere editie - een soort kistje met ook kunstwerken van Sylvia Kristel - op de markt gebracht in een oplage van 50 exemplaren à 1200 gulden. De roman, over een vulkaanuitbarsting bij Groningen, zal in de loop van het jaar door De Bezige Bij postuum worden uitgebracht.

Een auteur van het formaat van Willem Frederik Hermans verdient uiteraard een geheel aan hem gewijd literair tijdschrift. Hij had er drie. De WFH-verzamelkrant (oude stijl), de WFH-verzamelkrant (nieuwe stijl), en het Hermans-magazine. Ruzies tussen de schrijflustigste Hermansianen waren er de oorzaak van dat er wel drie verschillende maar niet een deugdelijk, belangwekkend Hermanstijdschrift heeft bestaan. Roddeltjes, (onderlinge) zwartmakerijen, petieterige faits divers - goedbedoeld of soms kwaadwillend literair gekeutel. De belangwekkende stukken over Hermans verschenen elders.

Nu liggen er twee 'In Memoriam-nummers', een van de WFH-verzamelkrant en een van Bob Polaks Stichting Hermans-magazine. Polak was er het eerst (het vermelden van dergelijke onzinnige details wordt vast belangrijk gevonden).

Om een tweetal roofdrukken of smaadschriften had Bob Polak het sinds 1993 aan de stok met Hermans. Hermans won (wat Polak 24673,64 gulden kostte), maar dat belette Polak niet begin juni met een Bij de dood van Willem Frederik Hermans (64 blz.) voor de dag te komen. “Niet zonder zekere gevoelens” schrijft Polak hier over “een schrijver die de oorlog gebruikte als decor waartegen hij zijn denkbeelden kon afzetten”. Polak is misschien wel de ergst denkbare necroloog van Hermans. Hij schrijft niet echt lelijk over hem, maar citeert met klaarblijkelijk genoegen de puntigste, zuurste uitspraken die voor en na zijn overlijden gedaan zijn door anderen. Hoe interessant Polaks citaten en analyses zijn? Oordeel zelf: “De verhuizing uit Parijs was ook om financiële redenen nodig geweest: Hermans' appartement aan de Avenue Niel 86 vroeg inmiddels een huur van tienduizend gulden per maand.” ... “Het Parool beweerde dat Hermans' vader zevenentachtig en zijn moeder vierentachtig waren geworden. Het eerste was juist, zijn moeder werd tweeëntachtig.” ... “Daarna kwam de kleine Wim eerst te wonen in de Brederodestraat. NRC Handelsblad meende dat dat 'één straat verder' is dan de Overtoom. Nee, dat is twee straten verder.”

Het herdenkingsnummer van Tonnie Luikens WFH-verzamelkrant klinkt niet wrokkig. Wel even schoolkranterig, soms: “Vanaf nu zal de WFH-verzamelkrant het moeten stellen zonder de op- en aanmerkingen van WFH.” Kenmerkend voor het verschil is misschien dat Luiken ook keek naar reacties in Vlaanderen, Frankrijk en Duitsland (FAZ: 'Man muss brüllen') op het overlijden van de schrijver. Marc Schoorl verzamelde de uitspraken van Hermans over de dood en zette ze bij elkaar; Janwillem van der Ent ('WFH en Multatuli'), Hella Haasse en Hans van Straten halen persoonlijke herinneringen op; Luiken luisterde naar de twee interviews die Michaël Zeeman tijdens de Boekenweek met Hermans had ('noch diepgravend noch amusant, maar zeker niet storend'); Gerard Soeteman verhaalt van de commercieel mislukte uitgave op cd van De God Denkbaar, Denkbaar de God, gelezen door de auteur zelf die op het fiasco reageerde met: “Ach mijnheer Soeteman (-) ik had een achterlijk nichtje, zij is nu dood. Ze las mijn boeken en het enige boek dat ze telkens en telkens weer hèrlas, dat was De God Denkbaar. En lachen dat ze dan deed, làchen, schateren! Ze kwam niet uitgegierd! En dat is de enige manier om dat boek te lezen.”