Positie van SPD-chef Scharping wankel

BONN, 26 JUNI. Het begint erop te lijken dat Rudolf Scharping, sinds twee jaar voorzitter van de SPD, sinds vorig najaar fractieleider in de Bondsdag, zijn langste tijd als partijchef alweer heeft gehad.

De leden van de partijtop zijn met elkaar in gevecht en de partij verkeert in een crisisachtige toestand rondom vragen aangaande de verhouding tot de Groenen, de fiscale en financiële politiek en het energiebeleid (kernenergie vooral). Rondom de kernenergie is tussen de SPD, die alle kerncentrales op termijn wil sluiten (de Groenen willen zoiets direct), en de regeringscoalitie opnieuw een patstelling gebleken, én verdeeldheid in de SPD zelf. De zoveelste gespreksronde over een nationale energieconsensus mislukte vorige week onder leiding van Gerhard Schröder (SPD). Die had bij wijze van compromis wel willen ingaan op eisen van CDU/CSU en FDP om kernenergie als optie voor de toekomst voorwaardelijk te aanvaarden, maar kreeg geen steun van Scharping en een meerderheid van de partijtop.

Bovendien is er het vraagstuk of en hoe Duitse militairen aan VN-vredesacties mogen of moeten meedoen. Die taaie kwestie is voor het beeld van de SPD als potentiële regeringspartij in zoverre meebeslissend dat zij haar, inmiddels bijna vijf jaar na de Duitse eenwording, in Duitsland en Europa in een soort isolement zou kunnen brengen. Hier tobt de SPD met de vraag hoe zij de sprong kan maken van de vroegere Westduitse, niet geheel soevereine, Bondsrepubliek naar het verenigde Duitsland, met zijn grotere verantwoordelijkheden.

Scharping heeft de geestverwante premiers Gerhard Schröder (Nedersaksen) en Oskar Lafontaine (Saarland), met wie hij vorig najaar een zogeheten “trojka” vormde, en Heide Simonis (Sleeswijk-Holstein) dit weekeinde in interviews gewaarschuwd dat zij zijn gezag en de partijkoers moeten aanvaarden. Zij mogen niet meer van de partijlijn afwijken “met domheden die misbruikt kunnen worden om de strijd met de regering te verwateren.” Hij wil deze week een gesprek met het trio. Mochten zij doorgaan af te wijken van “door de partij genomen besluiten” dreigt hij hen op het najaarscongres van de SPD in Mannheim aan de kaak stellen. Voor de t.v. zei Scharping gisteren op de vraag of hij in 1998 nog SPD-voorzitter en lijsttrekker zal zijn: “Ik weet geen betere, U wel?” Schröder - “ik ben allereerst premier in Nedersaksen en pas daarna partijpoliticus” - zei direct al dat hij zich weinig zal aantrekken van de kritiek van “meneer Scharping”. Mevrouw Simonis liet zich overeenkomstig uit.

Scharpings kleine nederlaag tegen kanselier Helmut Kohls regeringscoalitie, vorig najaar in de Bondsdagverkiezingen, en de SPD-verliezen in de recente verkiezingen in Noordrijn-Westfalen en Bremen (14 mei), werken nog na. Maar er is méér wat Genosse Scharfsinn wordt verweten. De SPD is verdeeld over de verhouding die moet worden gekozen tot de succesvolle Groenen, met wie coalitie-onderhandelingen in Noordrijn-Westfalen gisteravond op breken stonden wegens tegenstellingen over de verkeers- en energiepolitiek (vooral: het grote bruinkoolproject Garzweiler II) en de openbare veiligheid. Morgen moet de beslissing vallen, “het ligt zeer moeilijk”, zei de regionale Groenen-onderhandelaar Michael Vesper vanmorgen. De SPD heeft totnutoe geen prettige ervaringen met de Groenen als coalitiepartner. Zowel in Hessen als in Bremen is gebleken dat de Groenen daarvan bij de kiezers profiteren op kosten van de SPD. In Bremen zullen de SPD, waarvan de leden een coalitie met de Groenen afwezen, en de CDU vermoedelijk morgen een regeerakkoord tekenen. De CDU in Noordrijn-Westfalen heeft de SPD dit weekeinde alvast een aanbod voor net zo'n “grote coalitie” gedaan.

Gisteravond liepen de SPD en de Groenen samen een nederlaag op in Frankfurt, waar de door hen gesteunde burgemeester Andreas von Schoeler (SPD) in een rechtstreekse verkiezing onder 360.000 kiesgerechtigde burgers (van wie 55,8 procent opkwam) verloor van de CDU-kandidate Petra Roth. Zowel Scharping als kanselier Kohl had aan de Frankfurtse campagne meegedaan. Mevrouw Roth (51) kreeg gisteren in één keer met 51,9 procent een absolute meerderheid, en moet nu met een rood-groene meerderheid in het plaatselijke parlement gaan regeren. Kohl zei gisteren, voor zijn vertrek naar EU-top in Cannes, dat Von Schoelers nederlaag (45,9 procent) laat zien dat het rood-groene model “geen toekomst” heeft.

Bovendien staat nu al vrijwel vast dat de Bondsdagfractie komende vrijdag verdeeld zal stemmen over een regeringsvoorstel inzake Duitse hulp bij de aftocht of het hergroeperen van de VN-eenheden in Bosnië. Het Duitse kabinet heeft vanmorgen een voorstel aan de Bondsdag gestuurd, daarin wordt voorshands een circa 1500 man grote eenheid aangeboden: geneeskundige troepen, genisten en transport-eenheden alsook Duitse Tornado-vliegtuigen, die door hun speciale electronische apparatuur effectief zijn tegen grond-luchtraketten.

Die Tornado's mogen volgens Scharping en een meerheid van het SPD-bestuur niet in het Duitse aanbod zitten omdat zij een “escalerend effect” zouden hebben. Scharpings voorganger als fractieleider, Hans-Ulrich Klose, heeft vorige week gezegd dat hij het met die opvatting niet eens is en vóór het regeringsvoorstel zal stemmen. Ook Georg Leber, een vroegere SPD-minister van defensie, riep gisteren de SPD-Bondsdagfractie op om komende vrijdag voor het regeringsvoorstel en tegen internationaal isolement te kiezen. Verwacht wordt dat circa vijftig SPD'ers vrijdag van Scharpings aangeprezen partijlijn zullen afwijken.