Haiti stemt zonder geweld, de chaos is vooral 'technisch'

PORT-AU-PRINCE, 26 JUNI. Haïti heeft gisteren in betrekkelijke chaos maar zonder de gebruikelijke gewelddaden gestemd. Het waren de eerste vrije verkiezingen sinds het gedwongen vertrek van de junta in oktober vorig jaar, die na de staatsgreep tegen president Jean-Bertrand Aristide in 1991 ruim drie jaar aan de macht was.

De talloze onregelmatigheden waren vooral van technische aard. Ruim 3,5 miljoen kiesgerechtigde Haïtianen konden - onder toezicht van een duizenden internationale waarnemers en vredeshandhavers - stemmen voor Afgevaardigden in het parlement, een deel van de Senaat en voor lokale besturen. Officiële uitslagen, die naar verwachting goede resultaten voor Aristides Lavalas-partij te zien geven, zullen pas over enkele dagen beschikbaar zijn.

Met uitzondering van departementen in het noorden verliep het stembusproces in vrijwel het hele land zonder grote problemen. Het stemmen kwam laat op gang. Sommige stembureau's openden pas op het middaguur, zes uur na de officiële aanvangstijd. In vele gevallen kwam dat door een tekort aan of laat aangeleverd verkiezingsmateriaal. Kiezers moesten soms uren wachten op hun beurt. Internationale waarnemers hebben op verscheidene plaatsen fouten in kieslijsten en de registratie van kiezers vastgesteld. De opkomst zou rond de veertig procent zijn.

Op drie plaatsen in het noorden werden de verkiezingen geannuleerd, terwijl in de noordwestelijke regio Jean Rabel kiezers het verzoek kregen vandaag terug te keren naar de stembureaus, die van nieuwe kieslijsten moesten worden voorzien. In de nacht van vrijdag op zaterdag ging een stembureau in het stadje Limbe in vlammen was op. Daarbij werd ook kiesmateriaal voor andere bureaus vernietigd. De daders van deze opzettelijk aangestoken brand zijn niet aangehouden.

In de stad Port-de-Paix, ook in het noorden, arresteerde de politiemacht van de Verenigde Naties een kandidaat-afgevaardigde nadat in zijn woning een aantal wapens was aangetroffen. In het noordelijke stadje Le Borgne gingen onbekenden er met kiesmateriaal vandoor. In de wijk Carrefour van de hoofdstad Port-au-Prince werd zondagmorgen vroeg de voorzitter van een stembureau door een kogel in de arm getroffen na een ruzie. Het staat niet vast staat of het incident verband hield met de verkiezingen.

Woordvoerders van de VN en de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) zeiden dat de dag kalm was verlopen. De VN-woordvoerder zei dat zijn organisatie, die de verkiezingen heeft helpen organiseren, van te voren problemen verwachtte met het late aanvangstijdstip van het stemmen. De OAS, die de grootste waarnemersmissie in Haïti heeft, meldde gisteren dat een aantal stembureaus niet functioneerde. De 'militaire arm' van de VN, die toeziet op de veiligheid in Haïti, meldde geen bijzondere problemen.

Tijdens een persconferentie na het sluiten van de stembureaus bestempelde de Amerikaanse zwarte activist Randall Robinson de verkiezingen in Haïti als “indrukwekkend vreedzaam” en “een klein wonder”, gezien de gewelddaden die in de Haïtiaanse politiek altijd de norm zijn geweest. Robinson, die vorig jaar wekenlang in hongerstaking ging om president Clinton te dwingen tot een humaner beleid ten opzichte van de Haïtiaanse bootvluchtelingen, was één van de vele waarnemers van niet-gouvernementele organisaties.

De autoriteiten hadden voor de verkiezingsdag strenge maatregelen afgekondigd. Behalve de gebruikelijke drooglegging rond de verkiezingen was ook een verbod op alle autoverkeer van kracht. Benzinestations hadden de opdracht gekregen geen brandstof te verkopen. De luchthaven was gesloten en alle vluchten van en naar Port-au-Prince waren geannuleerd. Het dragen van vuurwapens, zelfs met vergunning, was verboden.

President Jean-Bertrand Aristide stemde gisterochtend in de buurt van zijn residentie in een buitenwijk van de hoofdstad. In een reactie op de gewelddadige incidenten rondom de verkiezingen zei Aristide bij het verlaten van het stembureau: “We veroordelen geweld. Het is jammer dat het is gebeurd, maar dat zal het Haïtiaanse volk er niet van weerhouden op vreedzame wijze te stemmen. Eén man, één stem; dit is de democratie.” Zaterdag liet Aristide nog weten niet van plan te zijn drie jaar vast te plakken aan zijn ambtstermijn, die in februari volgend jaar afloopt. Eind dit jaar moeten er verkiezingen worden gehouden voor een nieuwe president. Een tweede ronde op 23 juli moet bepalen wie van de kandidaten voor het parlement zonder absolute meerderheid alsnog zal worden gekozen.