Ontroerende hoofdrolspelers in film over Oscar Wilde

Kunst... omdat het moet (Oscar Wilde... leven van een dandy), zaterdag, Ned.2, 0.32-1.32u.

The picture of Dorian Gray, zaterdag, Ned.2, 1.32-3.02u.

Hij is de kleinzoon van Oscar Wilde, maar draagt niet diens achternaam. De naam Wilde wordt in de familie al honderd jaar lang niet meer gebruikt. Ook in het Wilde-familiegraf is de laatste honderd jaar niemand meer bijgezet. De schaamte was te groot. Merlin Holland heeft zelfs moeite met de vraag of hij trots is op zijn familieband met de grote schrijver; hij bekent dat hij die nog maar een jaar of tien geleden ontkennend zou hebben beantwoord.

Zij is de achter-achternicht van lord Alfred Douglas Bosie en tevens de achterkleindochter van diens vader, de markies van Queensbury, de man die de rechtbank alarmeerde toen hij merkte dat Wilde de minnaar van zijn zoon was - en dat ze ook samen op jongensjacht gingen. En de gedachte dat Oscar Wilde door háár familie kapot is gemaakt, vervult haar nog steeds met schaamte. Nu leidt lady Alice Douglas theater-workshops met levenslang gestraften, onder meer met werk van Wilde.

De kleinzoon en de achter-achternicht zijn de verrassende (en soms zelfs ontroerende) hoofdrolspelers in een recente documentaire, die vannacht door de TROS wordt uitgezonden onder de platte titel Oscar Wilde... leven van een dandy. Toen het programma begin dit jaar door de BBC werd uitgezonden, viel het samen met een poging tot eerherstel voor de briljante schrijver die eind vorige eeuw tot twee jaar dwangarbeid werd veroordeeld wegens sodomie en daarna als banneling krepeerde. Op 14 februari, honderd jaar na de première van The importance of being Ernest, werd voor Wilde een plaquette onthuld in de Westminster Abbey. Eindelijk.

De best bespraakte aanklager in de documentaire is de vooraanstaande regisseur sir Peter Hall. Hij weerlegt het misverstand dat de toneelpersonages van Oscar Wilde uitsluitend verwikkeld zouden zijn in een wedstrijd om de meest spitse epigrammen te debiteren. De stukken gaan, zegt hij, in de allereerste plaats over het zo fraai mogelijk verhullen van gevoelens - een karaktertrek die hoogst Engels mag heten. Hij noemt de Engelsen tight assed puritans, die tot op de dag van vandaag instemmend in hun massakranten lezen hoe smerighomoseksuelen zijn en vervolgens likkebaardend alle details willen weten. De indirecte moord op Wilde was “een geval van seksuele etnische zuivering van het ergste soort”, concludeert Hall. De kleinzoon maakt het kader nog iets breder: als de Engelse aristocratie de rijen sluit, ben je als buitenstaander volstrekt kansloos. Dan heb je, naar zijn zeggen, no hope in hell.

De documentaire van regisseur Annie Paul, waarop hooguit valt aan te merken dat de vormgeving soms wat overdreven artistiekerig is, wordt passend gevolgd door de elegante MGM-verfilming uit 1945 van The picture of Dorian Gray, met Hurd Hatfield in de titelrol, George Sanders als de monkelende cynicus lord Henry en een aandoenlijk jonge Angela Lansbury als tingeltangelzangeresje. Het wordt allemaal op een onmenselijk uur uitgezonden, maar een videoband van 180 minuten is genoeg om er een beter tijdstip voor te kiezen.