Netwerken

MICHAEL POLMAN, PETER VAN DE POUW KRAAN: Van bolwerken tot netwerken. Datacommunicatie door maatschappelijke organisaties

191 blz., Ravijn 1995. Te bestellen door ƒ 22,50 + ƒ 5,- portokosten over te maken op giro 2424940 van Uitgeverij Ravijn o.v.v. de titel.

In maart 1994 zocht een leerkracht van een basisschool in Arnhem via zijn computer per telefoon contact met een Nederlands elektronisch prikbord. Daar trof hij een aangrijpende brief van een aantal twaalfjarige scholieren uit het door oorlog geteisterde Bosnië, die schreven hoe ze onder de oorlog leden. De leraar kopieerde de brief naar zijn eigen computer en las hem vervolgens in de klas voor. De brief maakte veel indruk en de leerlingen besloten terug te schrijven, wat leidde tot regelmatige communicatie tussen de Arnhemse basisschool en de Bosnische leerlingen in Zenica.

De informatie vormde voor de Nederlandse leerlingen aanleiding om publiciteit over de oorlog te verzorgen en een inzamelactie te organiseren. Een Nederlands bataljon in Bosnië bood aan mee te werken en zorgde ervoor dat de ingezamelde spullen, waaronder schriften, pennen, schrijfmachines en gereedschap de school in Zenica bereikten. Zonder elektronische communicatie was deze actie volgens de betrokken leraar nooit zo goed verlopen.

Uit Van bolwerken tot netwerken blijkt dat voor veel maatschappelijke organisaties, zoals milieugroeperingen, vrouwengroepen en vredesorganisaties elektronische communicatie vandaag de dag een onmisbare mogelijkheid betekenen om snel en goedkoop te communiceren. Opvallend is dat veel van dergelijke, vaak door vrijwilligers gedreven organisaties hier veel eerder mee bezig waren dan professionele organisaties. Zo gebruikte eind jaren tachtig de Volkskrant vaak informatie van de BBC, als het ging om de politieke ontwikkelingen in El Salvador. Maar de BBC verkreeg die informatie vaak van het in Den Bosch gevestigde FMLN-infosysteem, dat de datacommunicatie tussen El Salvador en de Europese media verzorgde. De Volkskrant beschikte, in tegenstelling tot de BBC en verschillende Nederlandse actiebladen, pas veel later over e-mailfaciliteiten.

Hoewel datacommunicatie inmiddels steeds meer een gangbaar communicatiemiddel is geworden, krijgt de technologische kant van computercommunicatie volgens Polman en Van de Pauw Kraan veel meer aandacht dan het vernieuwend karakter van de communicatie, die als gevolg van computernetwerken ontstaat. Aan de hand van tal van voorbeelden schetsen zij hoe deze elektronische netwerken met veel vallen en opstaan zijn ontstaan. Volgens de auteurs, die beiden overigens nauw bij deze ontwikkeling betrokken zijn, kunnen de nieuwe samenwerkingsverbanden de traditionele hiërarchische structuur en de positie van de gevestigde media ondermijnen. “Voor overheden en bedrijfsleven is ongecontroleerde horizontale informatie-uitwisseling een directe bedreiging voor de bedrijfsvoering en organisatiecultuur.” Hier lijkt de wens te veel de gedachte te hebben beïnvloed - welke manager ligt er nu wakker van de mogelijkheid dat e-mail zijn gezag zal aantasten? Hooguit zal dit spelen in landen waar het met de vrijheid van meningsuiting beroerd gesteld is; het is niet voor niets dat de meeste voorbeelden van succesvolle informatie-overdracht juist uit dergelijke landen afkomstig zijn. Zo hoeven Indonesische computergebruikers helemaal geen last te hebben van het feit dat daar de boeken van Pramoedya Ananta Toer verboden zijn, via het Digital Freedom Network zijn delen van zijn werk moeiteloos binnen te halen. Dank zij dit soort voorbeelden wordt het nut van computernetwerken voor maatschappelijke organisaties overtuigend aangetoond.

Wat wel enigszins stoort is dat elke vakterm, die aan het eind van het boek in een verklarende woordenlijst is opgenomen, tot herhaling toe vet gedrukt in de tekst staat. Dat leidt de aandacht te veel van de tekst af. Bovendien zal de lezer op een gegeven moment toch wel begrijpen wat de veel voorkomende termen als e-mail, software en systeembeheerder betekenen. Maar op deze detailkritiek na is het boek geslaagd in zijn opzet om aankomende en beginnende gebruikers wegwijs te maken op een terrein, dat voor veel mensen nog volledig onbekend is. Handig is in dit verband een bijlage met tips voor beginners, een groot aantal adressen van organisaties en computersystemen en een overzicht van recente literatuur.