Geen gebrek aan splijtzwammen op top in Cannes

BRUSSEL, 24 JUNI. De regeringsleiders van de Europese Unie hebben aan gespreksstof geen gebrek op hun halfjaarlijke topontmoeting, maandag en dinsdag in de Franse badplaats Cannes. De bijeenkomst is de laatste kans voor Frankrijk om zijn voorzitterschap van de Unie tot een succes te maken, na bijna vijf maanden van electorale verlamming. Maar meer nog dan naar Frankrijks diplomatieke hoogstandjes onder regie van de nieuwe president, Jacques Chirac, zal in Cannes de aandacht uitgaan naar de Britse premier John Major. Majors ultieme poging om via een herkiezingsoperatie zijn positie in eigen land te versterken, voorziet de Europese top in Cannes van een extra politieke lading, die aanleiding is tot beroering en speculaties.

Chirac is vastbesloten van Cannes zijn eerste grote internationale succes te maken, zo maakte hij veertien dagen al in ronde bewoordingen duidelijk toen hij de Europese regeringsleiders voor een informeel diner in het Elysée had uitgenodigd. De Belgische premier Dehaene kon na afloop nog glunderend vertellen dat de gastheer bier had gedronken bij de maaltijd. Maar zijn Nederlandse collega Kok kwam minder vrolijk naar buiten, bedremmeld als hij was over de “directheid” waarmee Chirac hem te verstaan had gegeven dat het Nederlandse drugsbeleid niet deugt en dat in Cannes geen openlijke oppositie wordt verwacht tegen de Franse pogingen een akkoord te sluiten over Europol.

Europol, de Europese politie-organisatie in oprichting, fungeert als potentiële splijtzwam op de agenda van de Europese top. Maar ruzie kan even goed uitbreken over de steun aan Oost-Europa en aan de landen rond de Middellandse Zee of over het ACP-fonds, de geldpot voor landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan - allemaal thema's die Frankrijk tot prioriteit had verheven van zijn EU-voorzitterschap. Een andere prioriteit, het aanscherpen van quota voor Europese televisieprogramma's, heeft Parijs al roemloos van de agenda moeten afvoeren wegens gebrek aan steun. Over de gevoelige agendapunten voor Cannes is de afgelopen dagen koortsachtig overleg gevoerd, en de gesprekken duren nog steeds voort. Bijna-compromissen zijn in de maak, maar enkele landen hebben voldoende voorbehouden getoond om “de hele zaak alsnog te laten uiteen rafelen”, zodat van een Frans succes geen sprake zal zijn, zoals een Europees diplomaat het schetst.

Bij Europol draait het om de vraag of het Europese Hof van Justitie wordt betrokken bij de politiedienst. Groot-Brittannië is vrijwel geïsoleerd met zijn opvatting dat het Hof, als gemeenschaps-instelling, geen enkele invloed mag hebben op Europol. Nederland, dat onder druk van de Tweede Kamer juist pleit voor volledige bevoegdheid voor het Hof, schaart zich met de meeste EU-lidstaten achter een compromis dat Frankrijk deze week op tafel toverde. Volgens dat voorstel kunnen de landen ieder voor zich kiezen of ze het Hof bij Europol betrekken - een optie die deze week nog onaanvaardbaar bleek voor Groot-Brittannië.

Nederland verzet zich daarentegen, met Italië en Duitsland, tegen een Frans voorstel voor financiering van het ACP-ontwikkelingsfonds. Nederland zou de komende vijf jaar 690 miljoen ecu (ruim 1,4 miljard gulden) moeten bijdragen. Niet de hoogte van dat bedrag is het bezwaar, maar het gegeven dat andere landen relatief minder betalen. Nederland verzet zich “principieel”, aldus een onderhandelaar: “Als we nu toegeven, worden we in het vervolg steeds opnieuw hoger aangeslagen dan gerechtvaardigd is.” Maar minister Van Mierlo concludeerde donderdagnacht al optimistisch: “We zullen er in Cannes wel uitkomen.”

Vraag is of ook de Duitse regering zo meegaand is. Bonn koppelt de financiering van het ACP-fonds aan de bedragen die worden uitgetrokken voor Oost-Europa. Duitsland wil de garantie dat de hulpstroom in oostelijke richting de komende jaren hoger blijft dan de som die wordt uitgetrokken voor het Middellandse-Zeegebied. Duitsland maakte eerder deze maand als enige een voorbehoud bij het Franse voorstel de steun van jaar tot jaar vast te leggen. Als bondskanselier Kohl vasthoudt aan inwilliging van de Duitse garantie, riskeert hij een conflict met de zuidelijke EU-lidstaten en de toorn van Chirac.

Zo zijn er nog genoeg potentiële strijdpunten om de uitkomst van Cannes ongewis te maken. Zeker nu de opstelling van de Britse premier, een hoofdrolspeler op Europese toppen, een vraagteken is. Volgens minister Van Mierlo zal Major in Cannes maar moeilijk beslissingen kunnen nemen, nu hij zijn portefeuille op tafel heeft gelegd. “Wie zit daar in Cannes? Iemand die zelf vindt dat hij er eigenlijk niet moet zitten”, aldus Van Mierlo donderdagavond in reactie op Majors beslissing zich kandidaat te stellen als partijvoorzitter. De bepalende vraag is of Major in Cannes kiest voor openlijke confrontatie met de Eurosceptici in zijn achterban en zijn partij voor het blok zal stellen: take me or leave me. Of kiest hij voor een verkrampte opstelling en doet hij zo weinig mogelijk om de Eurosceptici niet nog meer tegen zich in het harnas te jagen - een optie die bevestigd lijkt door het aangekondigde vertrek van minister van buitenlandse zaken, de Eurovriendelijke Douglas Hurd.