'Als coach in het vrouwentennis weet je nooit waar je aan toe bent'

Hij tenniste met Monica Seles, coachte Arantxa Sanchez-Vicario en coacht Mary Pierce. Een 29-jarige Nederlander, SVEN GROENEVELD, over de focus van Pierce en de terugkeer van Seles als nummer één op de ranglijst. 'In een relatie met toppers is het moeilijk om respect af te dwingen, vooral als je jong bent.'

De fax van Mary Pierce maakte een einde aan de rust van Sven Groeneveld. De coach had zichzelf tussen de twee grote tennistoernooien Roland Garros en Wimbledon een week vakantie gegund in Nederland. Hij moest vorig weekeinde alsnog naar Praag om zijn pupil terzijde te staan bij een demonstratiewedstrijd. Maar de laatste zin van Pierce op de fax - 'Ik ben er klaar voor, ik barst van de energie' - deed Groeneveld opbloeien. “Mary is razend enthousiast over Wimbledon”, vertelt hij in een restaurant in de buurt van Schiphol. “Als ze ergens geen zin in heeft, wordt het moeilijk. Als ze het een uitdaging vindt, is ze gevaarlijk.”

De 20-jarige Mary Pierce won in januari in Australië haar eerste grand-slamtoernooi en is de nummer vier van de wereldranglijst. Komende week maakt ze haar debuut op Wimbledon. Vorig jaar trok ze zich op het laatste moment terug wegens, zoals ze schreef, 'reasons far beyond my control'. Groeneveld: “Ze had toen op Roland Garros de finale bereikt, kwam voor het eerst in de top-tien en stond overal in de aandacht. Daarna trad haar vader te veel op de voorgrond. De Engelse media zochten sensatie, publiceerden iedere dag foto's van vroeger en boden haar vader een vliegticket aan. Daarom heeft ze zich toen afgeschermd van het tennis.”

De 29-jarige Groeneveld is ruim een jaar de coach van Pierce, in een team met Nick Bollettieri, de man achter Seles, Agassi en Becker, en conditie-trainer José Rincon. Hij ziet er uit als de tennisleraar: onschuldige, heldere ogen in een gebruind, vriendelijk gezicht. Wat hem onderscheidt van de jongens die in buitenwijken een balletje slaan met huisvrouwen, is zijn doorzettingsvermogen, ervaring en ambitie.

Hij leerde tennissen in Schalkwijk en verhuisde later met zijn ouders naar Colombia. De lange, blonde jongen viel daar op en was goed genoeg - ooit nummer zeven van Nederland - voor een tennisbeurs aan een Amerikaanse universiteit. Toen een carrière als profspeler onbereikbaar leek, besloot hij een opleiding tot coach te volgen. Via een advertentie in een krant werd hij jeugdcoach in Japan. Via een Amerikaanse kennis daar kwam hij in contact met IMG, een machtig sportmanagementbureau. Via IMG werd hij sparringpartner van Seles, destijds nummer één van de ranglijst, en coach van de Japanse Kimiko Date, de nummer zes, en de Spaanse Arantxa Sanchez-Vicario, de nummer twee.

Als coach van toppers krijgt hij ook te maken met de familie van die speelsters. Groeneveld stopte met de begeleiding van Seles door de grillen van papa. Met de coaching van Sanchez-Vicario door de bemoeizucht van haar ouders. “In een relatie met toppers is het moeilijk om respect af te dwingen, vooral als je jong bent. Je weet als coach in het vrouwentennis nooit waar je aan toe bent. Je werkt met ouders, met emoties, speelsters hebben heel veel aandacht nodig, je houdt geen eigen leven over. Ik heb inmiddels geleerd problemen te voorkomen.”

Toch lijkt het of Sanchez-Vicario, evenals Martinez of Sabatini, net zo makkelijk van coach wisselt als van racket. “Als de band verbroken wordt, neemt de coach de speelster altijd in bescherming”, zegt Groeneveld. “Met Sanchez-Vicario was het bericht dat zij switchte. Ik was degene die stopte.” Grappen over vrouwencoaches vindt hij niet terecht. Het zijn wel degelijk mensen met vakkennis. De oorzaken liggen bijna altijd bij de speelsters. “Veel tennissters zijn op zoek naar een gimmick. Medicijntjes of dingetjes waardoor ze beter gaan spelen. Conchita Martinez werkt nu met Carlos Kirmayr. Ze denkt: een nieuwe coach, het gaat goed, ik train wanneer ik wil, ik ben blij. Maar als ze dan tegen een muur aanloopt - ze verliest in Parijs van Graf - komen de frustraties.”

Zijn relatie met Pierce is anders. Groeneveld stapte, net gestopt met de begeleiding van Seles, al in 1992 op haar af omdat hij haar herkende als groot talent. Toen was ze gewoon nummer dertig. Toen ontstond het wederzijds respect. Alleen omdat haar vader in de weg liep, hield de samenwerking destijds slechts een paar maanden stand. Pa Pierce is de ultieme tennisvader, een obsessieve man met hoog oplopende emoties die zijn leven in dienst stelde van de tenniscarrière van zijn dochter, ruzie maakte met toeschouwers en tegenstandsters. Mary Pierce heeft twee jaar geleden met hem gebroken.

“Het mentale aspect speelt nog een grote rol bij Mary”, zegt Groeneveld. “Ze is toch heel anders opgegroeid. Ze moest spelen, ze werd gedrild, ze werd onderdrukt door haar vader. Pas wanneer ze het plezier in en de liefde voor het tennis echt kan beleven, is het geen verplichting meer. Omdat dat steeds beter lukt, speelt ze steeds beter. Haar techniek is al jaren die van een top-vijfspeelster, maar haar mentaliteit was die van de nummer vijftig, waardoor ze gemiddeld op plaats twintig stond.”

De doorbraak van Pierce kwam in januari in Australië. Daar won ze haar eerste grote titel door in de finale Sanchez-Vicario te verslaan, een revanche voor de nederlaag op Roland Garros in 1994. “We hebben ons drie maanden voorbereid op Australië. Waar anderen rond de kerst een periode rust namen, bleef Mary trainen. Toernooien, exhibitions, alles was training. De eerste stap zette ze bij een demonstratiewedstrijd in Hongkong. Ze won met 6-0 en 6-1 van Navratilova en moest daarna tegen Sanchez-Vicario. Win die wedstrijd voor mij, zei ik bij uitzondering. 'Jij wil dat ik van haar win, omdat jij met haar gewerkt heb', zei Mary. Nee, zei ik, jij bent de betere speelster. Je mag niet verliezen.” Pierce won in Hongkong en in Australië.

Na haar zege was Pierce de nieuwe ster van het vrouwentennis. Lang blond haar, lange benen, op de tennisbaan een geraffineerd jurkje van Armani over een sportief wielerbroekje. Twee uur na de finale stond ze al met een fors contract op zak een commercial te schieten voor een Australische tv-zender. Op straat met de beker in haar handen, de coaches met flessen champagne. Sindsdien stromen dagelijks een dozijn verzoeken binnen voor sponsoring en interviews.

Groeneveld heeft regelmatig de grootste moeite haar focus, het brandpunt van haar concentratie, vast te houden. “Ze zou minder tijd aan die randverschijnselen moeten besteden, zich professioneler moeten gedragen. In Australië was het hele team voortdurend bij elkaar. Zij in een appartement, wij in een appartement er naast. In Parijs tijdens Roland Garros, zat Mary met haar moeder en broer aan de Seine en het team in de buurt van de tennisbaan. De communicatie werd minder, tennis had geen prioriteit meer. Een grand-slamtoernooi is drie weken opoffering. Eten met familie mag, maar niet van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Voor Mary is het noodzakelijk om continu haar aandacht op één ding te richten. Als ze haar focus verliest, is het voor haar heel moeilijk om terug te komen. Ze moet tennis serieus nemen, al moet ik niet te fanatiek worden. Tennis is immers geen do-or-die. We hebben daar een pittig gesprek over gehad. Op Wimbledon doen we het zoals in Australië.”

Eten met familie, eten met andere speelsters lijkt weinig kwaad te kunnen. “Ze kan goed opschieten met andere speelsters, maar voor toppers werkt het anders dan voor de gemiddelde speelster. Die kunnen veel vaker gezellig met elkaar gaan eten. Een topper gaat er van uit tot het einde toe aan het toernooi mee te doen. Dat is een langere periode van concentratie.”

Groeneveld wil en kan niet weg bij Pierce zolang ze nummer één wil worden en daar alles voor wil doen. “Het verschil tussen Graf en Sanchez-Vicario en de rest is dat ze niet meer verliezen van lager geplaatste speelsters. Ze verliezen af en toe van de anderen uit de top-vijf, maar hebben een status die ze onbereikbaar maakt voor de rest. Er is een psychologische kloof. Net als Seles vroeger: de nummer vijftig van de ranglijst stelde niets voor. Boem, weg die bal. Je moest goed spelen om een paar games van haar te winnen. Maar vooral de laatste maanden wil iedereen juist graag tegen Mary spelen. Ze is na Australië geblesseerd geweest en minder goed gaan spelen. Ze geeft haar tegenstandsters kansen. De echte toppers geven niets.

“Graf is nu de sterkste. Zolang zij gezond is, kan niemand anders Wimbledon winnen. Maar de problemen met haar rug zijn serieus. Graf zou tegen Sanchez-Vicario, die een bijzonder zwakke forehand heeft, geen game mogen verliezen. Dat lukte in Parijs alleen de laatste set van de finale. Martinez is het grootste talent in het vrouwentennis, is onvoorspelbaar, maar zij komt fysiek te kort. Lindsay Davenport slaat het hardst van iedereen, maar ze is groot en zwaar. Tegen iemand met balgevoel gaat ze er nog af.

“Mary's zwaktes zijn haar mentaliteit, haar gebrek aan ervaring en haar loopvermogen. Maar ze heeft twee sterke punten: een forehand èn een backhand. Haar benen zijn nog wat onderontwikkeld, maar ze is enorm sterk in haar bovenlichaam. Haar techniek en haar timing zijn feilloos. Ze slaat, als ze er goed voor staat, een bal ver voor haar lichaam, altijd op hetzelfde punt. Daarom kan ze zo hard slaan als ze wil, zonder dat de bal uitgaat. En haar service verbetert snel. De diepe kniebuiging is weg, de slag wordt veel directer. Over een paar maanden is ook haar service een wapen.

“Omdat het de eerste keer is op Wimbledon, zou ik niet teleurgesteld zijn als ze snel wordt uitgeschakeld. Op gras stuiten de ballen laag op, wat extra moeilijk is voor een lange speelster. Ze kan tennissen op gras, als ze accepteert dat ze niet over alle ballen controle heeft en de moed niet verliest. Het zal helpen dat er dit jaar met tragere ballen wordt gespeeld. Dat maakt haar return gevaarlijk.”

Groeneveld hoopt voor de komende jaren op een rivaliteit tussen Pierce en Seles. Hij neemt de berichten over de aangekondigde come-back van Seles (29 juli, ruim twee jaar na de aanslag in Hamburg) serieus. “Seles heeft lang nodig gehad om de aanslag te verwerken. Haar vader is ziek geweest, ze is bezig met een rechtszaak tegen de Duitse tennisbond en tegen de dader. Maar McCormack, de baas van IMG, heeft er volledig vertrouwen in dat ze terugkomt. Ik denk dat ze een paar toernooien zal spelen als voorbereiding op de US Open.”

De WTA, de organisatie van het vrouwentennis, is al aan het peilen op welke plek van de ranglijst Seles terecht zal moeten komen. Ook Pierce en Groeneveld kregen die vraag voorgelegd. “Ik vind dat ze voor een aantal toernooien nummer één moet zijn, zelfs al heeft Mary daar nadeel van. Uit respect voor Seles. Ze domineerde en kan heel veel voor het vrouwentennis doen.” Maar niet iedereen zal zich zo coulant opstellen als Groeneveld. “Graf wel, maar Sanchez-Vicario niet. Ook de meeste andere speelsters niet. Die vinden dat Seles nooit wat heeft gedaan voor de WTA. Ze vroeg altijd om meer en meer, en gaf nooit iets terug. Ze kwam alleen op voor haar eigen rechten, nooit voor die van de andere speelsters. Maar de grote groep, de top-100, heeft geld nodig. Als Seles gaat spelen, komt ook Capriati terug. Als Seles gaat spelen, komen er sponsors.”