Meesterwerkjes op een wc-rol; Het feiloze light-verse talent van Lorenz Hart

Frederick Nolan: Lorenz Hart. A Poet on Broadway. Oxford University Press, (geb.) 390 blz. geill. Prijs f 59,25.

Tekstschrijver Lorenz Hart vierde successen in de Roaring Twenties en tijdens de Depressie, toen de musical als theatervorm tot volle wasdom kwam. Honderd jaar na zijn geboorte is hij voor het eerst onderwerp van een biografie. Hij kon, dat wordt overduidelijk uit de talloze voorbeelden, sneller schrijven dan de wind, zelfs in benevelde toestand.

What have I lived for? moet hij op het allerlaatst hebben gezegd. Het is het enige vers dat Lorenz Larry Hart niet voltooide. De schepper van Broadway's beste liefdespoezie stierf kapotgezopen en alleen en een Newyorks ziekenhuis op de avond van 22 november 1943 tijdens een luchtalarm dat de hele stad een half uur lang verduisterde. Het nieuwe medicijn penicilline, dat op voorspraak van First Lady Eleanor Roosevelt was toegepast, had niet gebaat. de begrafenis in New York twee dagen later en de gelijktijdige creemonie in Hollywood werden bezocht door vele honderden vrienden en bewonderaars. Onder hen de man met wie hij 23 jaar had samengewerkt, componist Richard Rodgers. Er was geen muziek.

Heel minutieus zet Nolan het tijdperk neer van Lorenz Hart. Het is het tijdperk van de Roaring Twenties, via de Depressie tot aan Pearl Harbor toen de musical als theatervorm tot volle en rijke wasdom kwam. Maar zijn historisch overzicht verzacht niet het gemis aan tekstinterpretatie in de ruimste zin van het woord. De dichter blijft grotendeels verscholen achter het overgedocumenteerde feitenmateriaal en de anekdotiek van een chaotische jeugd, van briljante last minutevondsten, drankgelagen, de flops en de hits. Ook het fotokatern biedt geen uitkomst - al is het de vraag of onbekende foto's iets anders zouden laten zien dan de vreemde gestalte van de kleine man met het grote melancholieke gezicht waarin twee diepzwarte ogen gloeien.

Nolan baseerde zich noodgedwongen alleen op tweedehands informatie. Jammer genoeg kreeg hij van de erven Hart blijkbaar niet de toestemming om 's mans oeuvre te citeren, noch had hij de beschikking over persoonlijke papieren - mochten die bewaard zijn gebleven. Hoe ver de schijnheiligheid van de lits-jumeaux in Hollywoods slaapkamers ook achter ons ligt, voor Amerikaanse begrippen is de homoseksualiteit van vertegenwoordigers van de beau monde kennelijk nog steeds geen aanbeveling. Of, zoals Hart het zelf neerzette in Den of Iniquity uit zijn laatste hoogtepunt, de zwarte komedie Pal Joey: We're very proper folks, you know./ We've separate bedrooms comme il faut. / There's one for play and one for show.

Evenknie

Niet dat Lorenz Hart te koop liep met zijn levensstijl, net zo min als zijn evenknie Cole Porter dat deed. In de dubbelinterviews die Rodgers en Hart in hun glorietijd aan de lopende band afgaven, werd altijd een aardige kwinkslag over leuke chorus girls gemaakt, door beiden. Hij en Rodgers waren absolute tegenpolen, behalve in de ideale samensmelting van woorden en noten en de hang naar artistieke vrijheid. De componist, afkomstig uit een middelclass geassimileerd joods milieu (de naam Abrams werd veranderd in Rodgers), trouwde netjes, belegde zijn geld verstandig, kocht mooie huizen, gedroeg zich geciviliseerd. De dichter, afkomstig uit een bizar bohemien joods immigrantengezin (de naam Herz werd veranderd in Hart), smeet met geld, rookte dikke sigaren, kon nooit alleen zijn, at nauwelijks, sliep zelden en dronk. Alleen de intimi kenden Larry's geheimen: zijn destructieve drankzucht en zijn afhankelijkheid van pooiers, onder wie de theaterluis Doc Bender, die voor elk wat wils te bieden hadden.

Aan de hand van gesprekken met tijdgenoten, andermans boeken en archieven wordt het korte, hevige leven van lorenz Milton Hart beschreven. Vaak brengt het anderen dichterbij dan de hoofdpersoon. Zoals de invloedrijke Broadway-regisseur en schrijver George Abbott (Mr. A. in de wandeling) met wie Hart de liefde deelde voor de popularisering van de grote klassieken: If it's good enough for Shakespeare, it's good enough for us! Of de jonge Russische choreograaf George Balanchine (later: Mr. B.) die net als Hart een hartstochtelijke verachting had voor aanstellerij. Prachtig is de schets van de legendarische Broadway-ritselaar Billy Rose (door acteur James Caan geportreteerd in de film over het leven van Funny Lady Fanny Brice). Rose was al op hele jonge leeftijd behept met fortuinlijke ondeugden. Zo kon hij meedogenloos goed stenograferen en was hij een dito gladde prater. Watch out for his shorthand, it's longer than you think, waarschuwden de tekstdichter elkaar. Harts biograaf maakt het aannemelijk dat Me And My Shadow en andere hit die Rose op zijn naam zette, van Hart kunnen zijn geweest. Rose - nooit krap bij kas - betaalde de jonge, nog onbekende tekstdichter honderd dollar per dag (!) om met hem door zijn liedteksten te gaan. Waarschijnlijk duurde deze procedure gewoon voort toen Hart in zijn steeds succesvollere samenwerking met Rodgers allang (inter)nationale roem had verworven.

Lorenz Milton hart was een diepongelukkig en ongelooflijk altruistisch mens, die zijn tragisch gebrek aan acceptabele lichamelijk lengte compenseerde met het grote, genereuze gebaar. Hij kon, dat wordt overduidelijk uit de talloze voorbeelden, sneller schrijven dan de wind, zelfs in benevelde toestand. De tekst van het liedje Manhattan krabbelde hij in vier muniuten en twaalf seconden op een bebruikte envelop (in ander gevallen voldeed gladgestreken inpakpapier en zelfs een wc-rol). Aan het slot van de premiere van de Broadwayshow The Garrick Gaieties in mei 1925 meost Manhattan meer dan tien keer worden gebisseerd en nog wilde het publiek, dat de tekst inmiddels meezong, de zaal niet verlaten. De New York Times drukte de tekst af. Hoewel Hart later vertelde er hard op te hebben gewerkt, geven alle bronnen van Nolan aan, dat hij hem uit zijn mouw had geschud en de dag na de premiere bovendien met de nodige extra, al even geinspireerde coupletten kwam aanzetten.

Nog opmerkelijker is het gegeven dat Hart nooit een woord veranderde, nooit hoefde te schaven aan een tekst. Wat hij opschreef, stond - en staat nog steeds - als een huis. Thought has wings, zoals Hart zegt in het eerste couplet van Where or When.

Telefoonstunt

Deze klassieke ode aan de verliefdheid was geschreven voor de show Babes in Arms, die New York stormenderhand veroverde in de lente van 1937. Om de beschuldiging tegen te spreken dat Todgers zich had gebaseerd op bepaalde passages uit Puccini's La Boheme, overtuigde het duo een verslaggever met hun zogenoemde telefoonstunt. Ze vroegen hem zijn telefoonnummer, wijzigden de cijfers in noten (1 voor C, 2 voor D etc.) en maakten er ter plekke een liedje van, compleet met een tekst, uiteraard.

Het is jammer dat de talloze anekdotes over het feilloze light-verse talent van Hart zelden inzicht geven in hoe hij zijn inspiratie kreeg. Op eentje na, over het lievelingsnummer van de tonemalige Prince of Wales. Rodgers en Hart, op een Europese toernee, zitten in Parijs in een taxi als ze bijna een aanrijding krijgen. Een bevriende actrice roept uit: Oh! My heart stood still. Een goeie titel, zegt Larry en Dick noteert het in zijn boekje. Een paar maanden later laat hij Larry de bijpassende muziek horen. Prachtig, is het commentaar van Larry, maar die titel hoor ik voor het eerst. Aan zijn collega-tekstdichter Arthur Schwartz heeft hij vervolgens verteld hoe de tekst tot stand kwam. Iedereen weet dat ik driedubbelrijm hanteer. Dan heb ik ze met My Heart Stood Still even iets anders laten zien. Ik had kunne schrijven I took one look at you, I threw a book at you, maar dat heb ik niet gedaan. Het had een simpele tekst nodig. En die heb ik gemaakt. Hart schreef: I took one look at you, That's all I meant to do, And then my heart stood still.

Dronkaard

Sommige van Nolans bronnen wijzen er op dat Lorenz Hart gek was op de zeven jaar jongere Rodgers. Zijn hart zal om emeer dan een reden gebroken zijn toen de componist, die tenslotte niet langer in staat was met de onbetrouwbare dronkaard te werken, in zee ging met Harts buurtgenoot Oscar Hammerstein II. Hun eerste succes Oklahoma! was het begin van een nieuwe regeerperiode voor de componist. Kort daarna stierf Hart.

Rodgers heeft in dit tweede leven (dat onder veel meer The Sound of Music opleverde) zijn verleden met Hart verloochend, vindt Nolan. Maar de songs Where or When, Bewitched, Bothered And Bewildered,My Funny Valentine, The Lady is A Tramp, It Never Entered My Mind en vele andere zijn nooit verdwenen en zullen dat ook nooit. Getuige het in bijna tien jaar oude verzameld werk, The Complete Lyrics of Lorenz Hart. En vooral getuige de oude en steeds nieuwe opnamen van de liedjes, die nooit vervelen, want ze zijn immers, om Harts eigen woorden te lenen: easy to remember, but so hard to forget.

Manhattan

We'll have Manhattan

The Bronx and Staten

Island too

It's lovely going through

The zoo

It's very fancy

On old Delancey

Street, you know.

The subway charms us so

When balmy breezes blow

To and fro

And tell me what street

Compares with Mott Street

In July?

Sweet pushcarts gently gliding by.

The great big city's a wondrous toy

Just made for a girl and boy.

We'll turn Manhattan

Into an isle of joy.

Geschreven door Lorenz Hart in 1925 voor Winkle Town.