Geheime stemming

Met het onverwachte besluit de vertrouwenskwestie binnen de eigen partij te stellen onderwerpt John Major zich aan een weinig zachtzinnige verkiezingsprocedure, die zijn voorganger Margaret Thatcher in 1990 fataal werd.

Een mogelijke tegenkandidaat moet zich voor volgende week donderdag melden bij een speciale commissie van de partij en moet worden genomineerd door twee Conservatieve parlementsleden. Een week later, op 4 juli, zullen de parlementsleden zich dan in een geheime stemming uitspreken.

Majors tegenspeler zal waarschijnlijk geen serieuze uitdager zijn maar een zogenoemd 'stalking horse', een politicus die door Majors tegenstanders naar voren wordt geschoven en slechts moet aantonen dat de premier niet meer op voldoende steun binnen de eigen gelederen kan rekenen. De haas maakt in een eerste ronde de weg vrij voor de eigenlijke sterren.

Na de nederlaag van Thatcher zijn de procedures voor de verkiezing van de partijleider aangescherpt. Om een zittende leider uit te mogen dagen moet de opponent onder normale omstandigheden door 33 Conservatieve parlementsleden worden genomineerd. De uitdager moet zich melden binnen 14 dagen na de opening van een nieuw parlementair zittingsjaar in het najaar. Major en zijn vertrouwelingen hebben waarschijnlijk ingeschat dat de oppositie in het najaar met gemak voldoende opponenten in stelling kan brengen.

Gisteravond lieten zowel tegenstanders als medestanders van Major er geen twijfel over bestaan dat de vertrouwenskwestie inderdaad zal uitdraaien op een verkiezingsstrijd. De rechtervleugel van de partij zal ervoor zorgen dat Major zijn tegenkandidaat krijgt.

Om de eerste ronde te winnen moet Major een meerderheid van de 327 stemmen in een geheime verkiezing binnenhalen. Bovendien moet hij 15 procent meer stemmen hebben dan zijn uitdager. Margaret Thatcher struikelde in 1990 over die laatste eis.

Leden van de partij gaan ervan uit dat indien meer dan 100 Conservatieve parlementsleden niet voor Major stemmen - zich van stem onthouden of de tegenkandidaat steunen - zijn positie onhoudbaar wordt. In dat geval is de weg vrij voor een tweede ronde met nieuwe kandidaten. In 1990 kwamen in de tweede ronde Michael Heseltine, nu minister van handel, Douglas Hurd, buitenlandse zaken en John Major tegenover elkaar te staan.

Belangrijke partijleden als Hesseltine en Hurd verklaarden gisteren direct hun baas te zullen steunen. Maar, aldus een backbencher: “Bijna iedereen zal steun toezeggen, maar omdat de stemming geheim is kan iedereen in het stemhokje doen wat hij wil.” (© Financial Times)