Een kaartje voor september; Het treurige succes van de Britse musical-industrie

Deze zomer kan de Londense theaterbezoeker kiezen uit niet minder dan 19 musicals. Veel produkties staan al jaren op het repertoire, andere zijn revivals van oude successen. “Er zijn nu twee grote verschillen met vroeger: Lloyd Webber en Boublil/Schönberg. Zij halen met hun spektakelstukken bijna alle toeristen binnen.”

Discover the lost musicals: Plain and fancy van Albert Hague en Arnold B. Horwitt (2, 9, 16 en 23 juli), Take me along van Bob Merrill (6, 13, 20 en 27 aug.), Leave it to me! van Cole Porter (10, 17 en 24 sept. en 1 okt.) en Love life van Kurt Weill en Alan Jay Lerner (15, 22 en 29 okt. en 5 nov.) Inl. 00- 44-171- 6385403.

Aarzelend staat het oudere echtpaar in de somptueuze hal van het Prince Edward Theatre. Hier speelt sinds ruim twee jaar de musical Crazy for you, een in goudgebiesde gewaden en duizelingwekkende decors gehulde compilatie waarin de grootste hits van George Gershwin zijn ondergebracht. De man en de vrouw komen uit Nederland en moeten bekennen dat ze nauwelijks meer dan een paar woorden Engels spreken. Ze vragen zich af of ze het verhaal wel zullen kunnen volgen. Een ouvreur in feestelijk uniformpakje schiet hen te hulp. “Story...,” begrijpt hij. Er glijdt een bevrijdende grijns over zijn gezicht. “Story? Whàt story?” En dan, in één adem: “Boy meets girl. Girl doesn't like him. He pretends to be somebody else. Then she falls in love with him. The end.” Nu, dat kan ook voor toeschouwers met een rudimentaire kennis van het Engels geen probleem zijn.

Crazy for you werd in 1993 in Londen uitgeroepen tot de beste musical van het jaar. Het was, wist iedereen in het vak, een noodgreep, want die eretitel is eigenlijk bestemd voor een produktie met nieuwe dialogen en nieuwe songs - een nieuwe musical, kortom. Maar het aanbod was die keer niet toereikend. Vorig jaar is dezelfde prijs helemaal niet uitgereikt. En hoe het dit jaar zal gaan, is nog onduidelijk: tot dusver hebben zich nog nauwelijks kandidaten voor de begeerde trofee aangediend. De nieuwe musicals ontbreken.

Toch lijkt het totale aanbod nog altijd overweldigend: deze zomer kan de bezoeker immers kiezen uit niet minder dan negentien musicals. Maar veel nieuws is daar niet bij. Vier zijn er van Andrew Lloyd Webber: zijn laatste (Sunset Boulevard), zijn successhows The Phantom of the Opera en Starlight Express en zijn grote hit Cats, al ruim veertien jaar in hetzelfde theater en dus hard op weg de musical-pendant te worden van The Mousetrap van Agatha Christie (now in its 43rd year!). Twee zijn van het Franse duo Alain Boublil en Claude-Michel Schönberg: de megalomane blufspektakels Les Misérables en Miss Saigon. Eén is het volkstoneelachtige Blood Brothers, dat ook al sinds jaar en dag op het repertoire staat. En van de rest zijn er zes revivals - bestaande musicals die opnieuw in produktie werden genomen, zoals The Rocky Horror Show en Grease - terwijl de andere zes weliswaar nieuw zijn, maar gebaseerd op oud repertoire. In die laatste sector bevinden zich shows met de hits van Buddy Holly, de hits van Nat King Cole, de hits van Fats Waller en de hits van Barry Manilow.

“Voorspelbaarheid is tegenwoordig in het musical-genre blijkbaar een pre,” schampert Michael Nelligan. Hij is de manager van Dress Circle, in liefhebberskringen algemeen erkend als de best gesorteerde musical-winkel van Europa. Het zaakje begon een jaar of twintig geleden in een lastig vindbare ruimte op éénhoog in het Covent Garden-complex, maar omvat nu twee met cd's, boeken, platen, videobanden en andere memorabilia volgestouwde verdiepingen in Monmouth Street, een kilometer verderop. In de bakken staan de soundtracks van alle denkbare musicals - vanzelfsprekend in de bekende uitvoeringen met de bekende sterren, maar ook in tal van buitenlandse versies. Zo vindt men er niet alleen de Sweet Charity met Shirley McLaine, maar ook die met Simone Kleinsma. En niet alleen de Cabaret met Liza Minella en Joel Grey, maar ook die met Alexandra van Marken en Willem Nijholt. Je hebt nu eenmaal verzamelaars die àlle Sweet Charity-opnamen willen hebben, of àlle Cabaret-versies.

High tech-decors

Nelligan, die over dit luilekkerland heerst als een koning die zelf gretig meesmult, wijst op zijn assortiment van klassieke successen en stelt vast dat ze zó kennelijk niet meer worden geschreven. “De beste schrijvers en componisten van dit moment richten zich blijkbaar niet op musicals, maar op andere dingen. Op de platenindustrie, denk ik. Voor zover er nieuw repertoire wordt aangeboden, zijn het meestal kopieën van bestaande musicals. En omdat Lloyd Webber en Boublil/Schönberg nu het beeld bepalen, zijn het meestal kopieën van Lloyd Webber en Boublil/Schönberg. Met het soort songs waarvan de povere kwaliteit moet worden gecamoufleerd door high tech-decors.”

Maar het ligt natuurlijk niet alleen aan een gebrek aan nieuw schrijftalent op het oude niveau. “Het ligt ook aan de producenten,” zegt Nelligan. “Ze zien hoeveel succes er wordt geoogst met de meeste compilatie-shows en heel wat van de revivals. Daar zijn geen ontwikkelingskosten voor nodig en ze veroorzaken een run op de kassa. Waarom zouden ze dan nog het risico nemen om twee of drie miljoen pond te verliezen aan een nieuwe musical? Het is trouwens niet eens een puur Londens verschijnsel. Kijk maar naar de Tony Awards van dit jaar - op Broadway hebben ze precies hetzelfde probleem.”

Nog nooit was de spanning op de jaarlijkse theaterprijzenavond in New York zo afwezig als begin deze maand. Wegens gebrek aan aanbod waren er maar twee nominaties in de categorie beste musical: Smokey Joe's Cafe, met de rock-hits van Jerry Leiber en Mike Stoller (de lijfschrijvers van Elvis Presley) en de Broadway-versie van Sunset Boulevard met Glenn Close in de hoofdrol. Sunset Boulevard won. De prijs voor de beste revival ging naar Show Boat, de klassieke creatie van Rogers & Hammerstein.

“Er worden nog wel nieuwe musicals gemaakt,” zegt Mike Gibb, hoofdredacteur van het Engelse musical-liefhebbersblad Masquerade, “maar het wordt steeds moeilijker die in Londen op het toneel te krijgen. Het is zó duur, en van de weinige nieuwe produkties van de laatste jaren zijn er zó veel geflopt, dat niemand het risico meer wil nemen.”

Maar flops zijn er toch altijd geweest - en de huidige publiekstrekkers waren toch óók ooit nieuw?

“Jawel, maar er zijn nu twee grote verschillen met vroeger: Lloyd Webber en Boublil/Schönberg. Zij halen met hun spektakelstukken bijna alle toeristen binnen. Het is nu eenmaal zo dat het Londense theater grotendeels afhankelijk is van de toeristen - en die komen allemaal op de verplichte nummers af, de Phantoms en de Misérables waarover ze thuis al dermate veel hebben gehoord dat ze die nu eindelijk wel eens willen zien. Zo blijft er weinig publiek over voor de nieuwere, avontuurlijkere produkties.”

Pro deo

Zelfs het aardigste musical-avontuur van dit moment grijpt terug naar vroegere succesnummers. Het speelt zich af in het Barbican-complex in de City, waar producer Ian Marshall Fisher elke zondagmiddag (tot 5 november) onder het motto Discover the lost musicals een concertante uitvoering presenteert van een oude, allang niet meer bekende musical. De acteurs en actrices, in smoking en lang zwart, staan - pro deo - met het script in de hand te spelen en te zingen, terwijl het voltallige orkest bestaat uit een pianist. De verrassing bestaat er vooral uit dat in die vergeten musicals vaak nummers werden gelanceerd die vervolgens evergreens werden. Het beste voorbeeld van de komende maanden is de musical Leave it to me! van Cole Porter, die nooit meer wordt gespeeld, maar wel de oerbron blijkt te zijn van het ondeugende My heart belongs to daddy.

Maar wie intussen aan de kassa van het Prince Edward Theatre vraagt of er al Crazy for you-kaartjes voor een avond in september worden verkocht, krijgt een superieure glimlach als antwoord: “Natuurlijk. We verkopen nu kaartjes tot in maart.” Het gaat dus goed. Het publiek komt in drommen kijken. De toeristen vinden veel van hun gading. Alle wereldberoemde kassuccessen zijn in Londen te zien. Niemand maakt zich zorgen.