Woede en berusting in verdwijnende buurtschap Boerenhoek; 'Koop je een rustig huis buiten ...'

BOERENHOEK, 22 JUNI. Er staat een straffe bries. De wind valt over de dijk en ruist door de bomen. In de doodlopende straat spelen kinderen met een speelgoed-kruiwagen bij een zandbank.

Dit is Boerenhoek, en hier komt straks dus de Betuwelijn. Het spoor moet hier onder het Pannerdensch Kanaal door of verheft zich en gaat per brug over het Kanaal. Boerenhoek, stijf tegen de Rijndijk, bestaat uit tien voormalige arbeiderswoningen, gebouwd door de eigenaar van de steenfabriek. Het Rode Dorp heette het heel vroeger, naar de kleur van de pannen op de daken van de schuurtjes. De steenfabriek zorgde voor een schuurtje waar de arbeiders hun varken konden houden en bepaalde dat elk huis voorzien moest zijn van een flinke lap tuin voor het verbouwen van groenten en fruit.

De schuren en de tuintjes zijn er nog steeds, de dakpannen zijn inmiddels bijna allemaal van een andere kleur. Boerenhoek, buurtschap van kerkdorp Angeren, gemeente Bemmel, moet straks verdwijnen, zei minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) dinsdag nog maar eens tijdens het debat in de Tweede Kamer over de knelpunten van de Betuwelijn. Ze is ook niet voor een tunnel onder het Kanaal (“Dat is maar een kanaal”, zei ze over dit gekanaliseerde stuk van de Nederrijn), zoals een kleine meerderheid in de Kamer wil.

Het is de bewoners van Boerenhoek - en de bezitters van de elf woningen in de nabije omgeving die ook moeten verdwijnen - om het even of er een tunnel of een brug komt; weg moeten ze toch.

Er is veel kritiek op de manier waarop de overheid zich de afgelopen jaren met Boerenhoek heeft beziggehouden. “De betrokken Kamerleden zijn vier keer op toernee geweest langs de route waar de Betuwelijn moet komen”, zegt het echtpaar P. en T. Brautigam, woonachtig op Boerenhoek 20. “Maar elke keer zijn ze erin geslaagd ons buurtschap voorbij te rijden.” De Brautigams wonen sinds 1984 in Boerenhoek en hebben zich vanaf het begin een fel tegenstander getoond van de aanleg van de Betuwelijn. Niet dat het veel heeft geholpen: “Je komt elke keer met nieuwe argumenten, maar daar wordt niet naar geluisterd. Dat doen we dus ook maar niet meer.”

Iedereen in het buurtschap heeft op zeker moment wel slapeloze nachten gekend, zegt mevrouw M. Smitshoek, woonachtig op Boerenhoek 16. Ze zit in haar zeventig meter lange tuin onder de fruitbomen aan de koffie. “Dan kwamen er weer nieuwe plannen en dan was iedereen weer in rep en roer. Vervolgens waren er dan weer lange discussies op straat.” Mevrouw Smitshoek woont al tien jaar in “deze buurt op zich”. Dat ze nu weg moet, vindt ze wel tragisch. “Dan koop je een huis buiten omdat je graag rustig wilt wonen... Sinds de plannen voor het eerst bekend werden gemaakt, ergens in 1991, wonen we hier in onzekerheid. En je kunt niet weg, want wie zou jouw huis willen kopen? De NS geven weliswaar honderd procent schadevergoeding, maar ja, dan is het nog maar afwachten wat je ervoor terug kan kopen. Zo kom je nooit meer te wonen.” De aardbeien en de frambozen zijn al rood en rijp voor de pluk, maar staan in een rommelig deel van de tuin. “Dat krijg je. Je gaat je tuin verwaarlozen. Je begint te denken dat onderhoud niet meer nodig is.”

Mevrouw Smitshoek is de kwaadheid voorbij. “Het speelt al zo lang, op zeker moment begin je te berusten.” Daar is bij het echtpaar Brautigam nog geen sprake van. Mevrouw Brautigam voelt zich, zegt ze, door de betuttelende opstelling van de overheid “regelmatig een debiel die door de overheid wel eventjes onder curatele in een inrichting zal worden geplaatst”. Er is geen enkele burgerbeleefdheid, zo zegt het echtpaar. “De eigen belangen spelen het meest, dus die van de burgers moeten wijken.”

Vier jaar heeft het echtpaar alle hoorzittingen, informatie-avonden, Tweede-Kamerdebatten en andere bijeenkomsten bijgewoond. Vier jaar lang zijn er zorgvuldig opgestelde bezwaarschriften de deur uit gegaan. “Maar een fatsoenlijke respons? Ho maar!” Het echtpaar vraagt zich oprecht af wat de minister eigenlijk van de streek weet. “Weet ze wel dat het Pannerdensch Kanaal gewoon een stuk van de Rijn is? Weet ze eigenlijk wel wat de Gelderse Poort is? Toen ze laatst op de kaart dit natuurgebied moest aanwijzen, wees ze het Rijnstrangengebied aan. Je moet er toch niet aan denken dat ze zelfs dat niet weet”, huivert mevrouw Brautigam.

De Brautigams hebben de hoop eigenlijk opgegeven. De politieke partijen proberen de achterban tevreden te stellen, de minister heeft het plannetje voorgekookt, klinkt het in de kleurige achtertuin. “Eerst komt de Betuwelijn, vervolgens wordt de rijksweg A15 doorgetrokken. Het ligt allemaal al vast. Boerenhoek is straks gewoon weg.”

In een ultieme poging het tij te keren zal het echtpaar naar de Raad van State stappen als de Kamer volgende week een besluit neemt dat tegen de toekomst van Boerenhoek ingaat. Inzet van die actie? “Ja, dat gaan we nu natuurlijk nog niet zeggen. Maar ik hoop dat daar, in dat onafhankelijke college, tenminste nog naar argumenten wordt geluisterd. Want wat ons betreft is de Betuwelijn helemaal niet nodig. Alle vervoer kan over het water, dat is al lang en breed aangetoond.”