Strafwerk voor onveilige scholen

DEN HAAG, 22 JUNI. Op het Amsterdamse Mondriaanlyceum liep het vorig jaar helemaal uit de hand. Een leerling sloeg met zes vrienden een leraar, een amanuensis en een vrijwilliger van het 'leermiddelenfonds' in elkaar, nadat hij een berisping had gekregen over de slechte staat van zijn geleende schoolboeken.

Dit jaar heeft de school er alles aan gedaan herhaling te voorkomen, zegt conrector F. Prior van het Mondriaanlyceum. Als de boeken moeten worden ingeleverd zal voortaan een balie leerlingen en personeel van elkaar scheiden.

Het is maar één onderdeel van het 'veiligheidsplan' dat de Amsterdamse school dit jaar heeft opgesteld. Onveilige plekken in het schoolgebouw zoveel mogelijk opgeknapt en aangepast, voor 45.000 gulden volgden docenten een particuliere cursus veiligheid waarmee ook bankpersoneel wordt getraind. Ook wordt overwogen om leerlingen en ouders bij aanmelding een contract te laten ondertekenen met acht schoolregels die moeten bijdragen tot een 'wij-gevoel'. Ze variëren van 'ik scheld niet en doe niet mee aan uitlachen of geroddel', tot 'ik blijf van een ander af en ook van zijn spullen', en :'als er ruzie is speel ik niet voor eigen rechter'.

Veel meer scholen moeten zo de strijd aanbinden tegen geweld binnen de schoolmuren, vindt staatssecretaris Netelenbos (onderwijs). Ze kondigde vandaag de campagne 'De veilige school' aan, en reikte een brochure 'De veilige school' uit, die alle 1.048 middelbare scholen moet aanzetten veiligheidsbeleid te voeren.

De staatssecretaris wil dat elke school vertrouwenspersonen aanstelt en een klachtenregeling ontwerpt, die is vastgelegd in een veiligheidsplan dat ook bescherming biedt tegen pesten, vandalisme en seksuele intimidatie. Verder is het de bedoeling dat iedere school heldere regels hanteert en een draaiboek opstelt in geval van escalatie. Ook krijgen scholen dit najaar een knipkaart om personeel te trainen met onder meer weerbaarheidscursussen en bij de pedagogische centra worden drie telefoonlijnen opengesteld voor vragen van ouders, leerlingen en personeelsleden.

Aanleiding vormde een onderzoek naar leerlinggeweld op middelbare scholen, uitgevoerd door de Nijmeegse universiteit. In een half jaar tijd, zo bleek, had vijftien procent van de 1.998 ondervraagde middelbare scholieren met vooropgezet plan in en rondom de school fysiek geweld gebruikt, meestal onder bedreiging van een wapen. Een op de tien middelbare scholieren zei een slag- of steekwapen mee naar school te nemen. Vier op de tien ondervraagde leerlingen voelde zich naar eigen zeggen slachtoffer van immaterieel geweld, waaronder diefstal en vernieling maar ook strafwerk en ordeverstoring in de les. Scholen zelf zijn vaak geneigd geweld binnenshuis te bagatelliseren uit angst voor negatieve publiciteit en leerlingverlies.

En ook niet alle jongeren vinden geweld op school een probleem. Althans, niet àlle geweld. Driehonderd scholieren in Twente en de Achterhoek vinden bedreigen of in elkaar slaan van leraren, vernieling van schooleigendommen en het verstoren van de les “niet bijzonder ernstig”. Het Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) ondervroeg hen over waarden en normen, hun verhouding met leraren en over regels en inspraak. Gevraagd naar de ergst denkbare overtreding antwoordden twee van de drie leerlingen 'een leerkracht die een leerling slaat'. Leraren die een leerling voor gek zetten, scholieren die eigendommen van anderen vernielen en scholieren die medescholieren in elkaar slaan scoorden op dat punt ook hoog.

Campagnes ter voorkoming van geweld werken bovendien niet altijd. Zo blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek van de Utrechtse universiteit dat voorlichtingsvideo's over misdaad juist een averechts effect hebben op criminele jongeren. Ze worden er niet door afgeschrikt, maar doen juist nieuwe ideeën op. Niet-criminele jongeren trekken zich wèl iets aan van dergelijke films. Onderzoekster J. Jonkers trekt haar conclusies na gesprekken met ruim vijfhonderd middelbare scholieren tussen de twaalf en achttien jaar in Ede, Veenendaal en Rhenen.

Zij vroeg hen naar hun mening over een voorlichtingsvideo waarin drie gewelddadige scenes in voorkomen. Volgens Jonkers imiteren jongeren die zich crimineel gedragen juist de voorbeelden op de video. Dit is vooral het geval wanneer de handelingen die erin getoond worden, nieuw zijn. Met name in groepsverband zijn de jongeren geneigd tot imitatie.

Extra geld stelt staatssecretaris Netelenbos voorlopig niet beschikbaar voor haar campagne. In ieder geval zullen de scholen in de vier grote steden en vijftien middelgrote gemeenten de 38 miljoen gulden kunnen aanspreken die deze kabinetsperiode beschikbaar is om het basis- voortgezet- en middelbaar beroepsonderwijs in de steden te versterken.