Confrontatie over beleid Tsjetsjenie

MOSKOU, 22 JUNI. In Rusland neemt de politieke spanning toe nu het leger het openlijk oneens is met het Tsjetsjenië-beleid van de regering en president Jeltsin en zijn regering de confrontatie met het parlement zijn aangegaan.

Gisteren en vandaag bleek dat het leger het oneens is met de concessies die premier Tsjernomyrdin heeft gedaan om de laatste paar honderd gijzelaars in Boedjonnovsk vrij te krijgen: een vrije aftocht voor de Tsjetsjeense commando's van Sjamil Basajev en een bestand in Tsjetsjenië. “Basajevs bende had kunnen worden uitgeschakeld in Boedjonnovsk en op verscheidene andere plaatsen op hun rit naar Tsjetsjenië. Alle middelen, inclusief goed getrainde experts, stonden hiervoor klaar”, zei minister van defensie Pavel Gratsjov. Volgens hem leiden de vredesbesprekingen in Grozny er slechts toe dat de Tsjetsjeense strijders zich kunnen hergroeperen. Hij zei tevens dat “er geen sprake kan zijn van het terugtrekken van Russische troepen” uit Tsjetsjenië.

De bevelhebber van de Russische troepen in Tsjetsjenië, generaal Anatoli Koelikov, eiste gisteren op eigen houtje - dus buiten de regering om - de uitlevering van Basajev en de andere Tsjetsjeense commando's die de gijzelingsactie hebben uitgevoerd, op straffe van een hervatting van de oorlog. Dit dreigement kwam de generaal meteen op een reprimande te staan van de woordvoerder van de regering. “Generaal Koelikov heeft niet het recht het moratorium te beëindigen, want de gevechtshandelingen waren stopgezet op last van het hoofd van de regering”, aldus de woordvoerder.

Koelikov heeft zijn woorden niet teruggetrokken. Maar vanmorgen berichtte het persbureau Itar-Tass uit Grozny dat aldaar overeenstemming is bereikt over een plan om Russische troepen gedeeltelijk terug te trekken en Tsjetsjeense strijders te ontwapenen. De leider van de Tsjetsjeense delegatie, Oesman Imajev, zou hebben toegezegd Sjamil Basajev te zoeken en zo mogelijk uit te leveren. Het plan treedt echter pas in werking als er ook overeenstemming is over de politieke status van Tsjetsjenië.

Dat Russische militairen gefrustreerd zijn over de gebeurtenissen van de afgelopen week bleek ook uit een column in het blad Segodnja vanmorgen. Pavel Felgenhauer, een defensie-redacteur die doorgaans goed is ingevoerd in militaire kringen, verwijt de regering dat ze het leger de kans heeft ontnomen Basajev, één van de belangrijkste Tsjetsjeense aanvoerders, voor altijd uit te schakelen: “Hoewel een aantal gijzelaars zou zijn gedood in de operatie die Russische troepen zaterdagmorgen ondernamen om het ziekenhuis terug te veroveren, zou het een ondubbelzinnig signaal hebben gegeven dat Rusland niet toegeeft aan terroristen.”

Pag. 5: Conflicten in Russische leiding

“Maar de autoriteiten stopten de operatie voordat zij met succes kon worden voltooid”, schrijft Felgenhauer. Hij kritiseert premier Tsjernomyrdin en vervolgt: “De militairen zullen nooit vergeten wie hen in zo'n vernederende positie heeft gebracht, door eerst het bevel tot de bestorming te geven en de operatie halverwege te stoppen.” Felgenhauer suggereerde dat de strijdkachten de macht in handen zouden kunnen nemen. “En de politici zullen het niemand kunnen verwijten behalve zichzelf.”

Ook de confrontatie tussen de regering en het parlement is verder aangescherpt nadat gisteren een motie van wantrouwen tegen de regering was aangenomen. De regering vroeg het parlement vanmorgen dat nog eens te doen. Als dat binnen drie maanden gebeurt, moet president Jeltsin òf de regering òf het parlement naar huis sturen. De regering weet zich gesteund door Jeltsin, die vandaag duidelijk maakte dat het parlement met een tweede motie van wantrouwen “zichzelf veroordeelt”.

De president uitte kritiek op het leger en de veiligheidsdiensten, die zich door de Tsjetsjeense gijzelingsactie hadden laten verrassen, en zinspeelde op personele wijzigingen bij “sommige” ministeries. Hij dacht hierbij waarschijnlijk aan minister van defensie Gratsjov, minister van binnenlandse zaken Jerin en de chef van de veiligheidsdienst FSB, Stepasjin.

De kritiek van het parlement concentreert zich ondanks de motie van wantrouwen in de regering vooral op ditzelfde drietal en op Jeltsin zelf. Premier Tsjernomyrdin zelf is voor zijn optreden tijdens de gijzelingsaffaire gecomplimenteerd. Het parlement nam gisteren behalve een motie van wantrouwen ook een voorstel aan om de grondwet zo te wijzigen dat de volksvertegenwoordiging individuele ministers tot aftreden kan dwingen. De communistische partij zoekt steun voor een afzettingsprocedure tegen Jeltsin. Zo'n procedure maakt door juridische obstakels overigens weinig kans.