Moskee in de achtertuin van het Vaticaan

ROME, 21 JUNI. Rome, de stad van duizend kerken, heeft sinds kort ook een indrukwekkende moskee. Maar de minaret is wel lager dan oorspronkelijk gepland, om de koepel van de Sint Pieter geen concurrentie aan te doen in het stadsbeeld.

Vandaag is de moskee officieel geopend, na meer dan twintig jaar plannen maken en bouwen. Juist omdat hij in Rome staat, het centrum van de rooms-katholieke kerk, zijn de Arabische geldschieters niet zuinig geweest. De nieuwe moskee heeft ongeveer tachtig miljard lire gekost, nu ongeveer tachtig miljoen gulden. Zij is meteen de grootste moskee van Europa geworden.

De Italiaanse architecten Paolo Portoghesi en Vittorio Gigliotti hebben er samen met hun Iraanse collega Sami Mosawi een, vooral binnen, imposant geheel van gemaakt. De hoofdkoepel heeft een doorsnee van 25 meter en wordt geflankeerd door een twintigtal kleinere koepels. In de moskee zelf en in de gebouwen eromheen, die dienst doen als cultureel centrum en bibliotheek, zijn in totaal zevenhonderd zuilen verwerkt en ruisen op veel plaatsen waterstroompjes. Uit Marokko zijn handwerkslieden overgekomen die prachtige geometrische versieringen hebben aangebracht en speciale tegels hebben gezet.

De katholieke kerk heeft lang de bouw van een moskee in haar achtertuin tegengehouden. In de jaren vijftig slaagden de kardinalen er nog in een project van de toenmalige sjah van Perzië te torpederen. In de jaren zeventig was het klimaat veranderd, zowel door de oliecrisis als door het Vaticaans concilie. Onder druk van de christen-democratische leider Giulio Andreotti, die steeds uitstekende contacten heeft onderhouden in de Arabische wereld, ging paus Paulus VI akkoord. In december 1984 legden Andreotti en president Pertini de eerste steen.

Integralistische katholieke groepen als het Culturele Centrum Lepanto protesteren tegen “de ontheiliging van de eeuwige stad”. Zij beschouwen de moskee als “een gevaarlijke voorpost voor de penetratie van de islam in Europa”. Het Vaticaan maakt geen bezwaar meer, maar vindt wel dat de islamitische wereld iets tegenover deze moskee moet stellen. In Saoedi-Arabië, dat zeventig procent van de kosten voor zijn rekening heeft genomen, mogen geen kerken worden gebouwd. Riad verzet zich ook tegen iedere privé-gebedsruimte voor rooms-katholieken.

Zestig jaar geleden zei de fascistische dictator Benito Mussolini dat er in Rome geen moskee zou komen zolang er geen kerk mocht worden gebouwd in Mekka, de heilige stad van de islam waar christenen niet eens mogen komen. Het antwoord van Saoedische diplomaten is ontwijkend: de moskee staat in Rome, de hoofdstad van Italië, en niet in het Vaticaan, formeel een ander land.

Pag.4: Pijnbomen isoleren Italiaanse moskee

Om niet te provoceren, zal de gebruikelijke oproep tot gebed door de muezzin vanaf de minaret achterwege blijven. Bovendien heeft de gemeente Rome, die eind jaren zeventig het terrein ter beschikking heeft gesteld, bewust een stuk grond gekozen aan de noordkant van de stad, vanwaar de Sint Pieter niet te zien is. Hoewel de omvang van het gebouw om zeker twee minaretten vraagt, hebben de architecten het bewust bij één gehouden. De minaret is na protesten van milieugroepen veertig meter lager geworden dan was gepland en steekt nu bijna veertig meter de lucht in - geen concurrentie voor de Sint Pieter, die 132 meter hoog is. Om het gebouw nog verder te isoleren, architectonisch gezien, is het omgeven door pijnbomen en cypressen.

In Italië leven meer moslims dan joden of protestanten, en verspreid over het land zijn er zeker vijftig gebouwen die als moskee dienst doen. Volgens het ministerie van binnenlandse zaken zijn er officieel tegen de 300.000 moslims in Italië, overwegend uit Noord-Afrika. Het werkelijke aantal kan twee tot drie keer zo hoog worden, als alle illegale immigranten worden meegeteld. In landen als Duitsland en Frankrijk ligt het aantal moslims vele malen hoger, en in Nederland stonden volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek in 1993 566.000 moslims geregistreerd. Maar de moskee in Rome illustreert dat de islam ook in Italië de tweede godsdienst is geworden.