Vrede in Sri Lanka verder weg dan ooit

NEW DELHI, 20 JUNI. Een dik half jaar na haar verkiezing als president van Sri Lanka is Chandrika Kumaratunga verder af van haar doel om de vrede op het tropische eiland te herstellen dan ooit. Elke dag sneuvelen er op het ogenblik wel een handvol regeringsmilitairen en opstandelingen of gaat er ergens in het land een bom af. De vrouw die zo graag als vredesengel wilde optreden, moet zich in plaats daarvan tegen wil en dank herbewapenen voor oorlog.

De Tamil Tijgers, met wie Kumaratunga tot april vredesoverleg voerde, hebben er geen twijfel over laten bestaan dat ze voorlopig de wapens willen laten spreken. Tot nu toe doen ze dat niet zonder succes. Militair gezien hebben de Tijgers de laatste weken onmiskenbaar het initiatief in handen.

Verscheidene bases van de regering in het noorden, die voorheen vanuit de lucht werden bevoorraad, zijn geïsoleerd geraakt doordat de piloten nauwelijks meer vluchten uitvoeren. De vliegers zijn als de dood door een luchtdoelraket van de Tijgers te worden getroffen. De soldaten op de bases worden intussen naar verluidt steeds ongeduriger.

Niet bekend

Ook bij de marine van Sri Lanka zit de schrik er in. Op 19 april verbraken de Tijgers eenzijdig een wapenstilstand, die sinds januari van kracht was, door met zelfmoordcommando's twee kanonneerboten tot zinken te brengen. Zeker tien matrozen kwamen om het leven. De zogeheten Zeetijgers vormen een geduchte tegenstander. Ze zijn goed getraind en bereid hun leven zonder enige aarzeling op te offeren voor de Tamil-zaak.

De jongste ergernis voor de regering is een per brief geuit dreigement van een obscure terroristische Tamil-organisatie om de talrijke toeristen van het eiland te verjagen met bomaanslagen. De Ellalan-groep, vernoemd naar een oude Tamil-vorst, onthulde dat een half mislukte aanslag op het vliegveld van Colombo vorige week slechts een voorproefje was van wat er nog zou komen.

De Ellalan-strijders zouden geaffilieerd zijn met de Bevrijdingstijgers van Tamil Eelam (LTTE), zoals de Tijgers officieel heten. Volgens deskundigen is het echter onwaarschijnlijk dat de Tijgers direct de hand hebben in de groep, al was het maar wegens het amateurisme waarmee deze te werk gaat.

Zoals een Amerikaanse functionaris onlangs verklaarde, hebben de Tijgers zelf het plegen van terroristische zelfmoordaanslagen “bijna tot een kunstvorm” verheven. In zijn jaarlijkse rapport over terrorisme in de wereld omschreef het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken de Tijgers als “een van de meest meedogenloze terroristische groeperingen” ter wereld.

De snelle verslechtering van de toestand de laatste maanden is een bittere pil voor Kumaratunga, die vorige herfst vooral werd gekozen wegens haar nadrukkelijke beloftes om met de Tijgers te onderhandelen over vrede. Het electoraat was de oorlog, die zich al sinds 1983 voortsleept en zo'n 35.000 mensenlevens heeft gekost, meer dan beu. Het werd tijd voor een nationale verzoening tussen de Sinhalese meerderheid en de Tamils, vond men.

Kumaratunga is haar belofte zeker nagekomen. Er kwam een staakt-het-vuren en de regering deed verscheidene concessies aan de Tijgers om van haar goede wil te getuigen. Niettemin stagneerden de onderhandelingen al in een vroeg stadium, volgens de meeste waarnemers door de starheid van de Tijgers. En in april gebeurde wat sommigen al vanaf het begin hadden voorspeld: de Tijgers verbraken eenzijdig het bestand.

Het bevestigde het oordeel van velen in Sri Lanka en daarbuiten dat Vellupillai Prabhakaran, de onbetwiste leider van de Tijgers, nooit met minder genoegen zal nemen dan een eigen Tamil-staat, waar hij volledig de dienst kan uitmaken. Zonder dat is vrede onmogelijk. “Misschien vroeg men bij de vredesonderhandelingen de LTTE wel iets, wat ze helemaal niet konden geven”, zegt ook een diplomaat in Colombo. “Je gaat niet naar een supermarkt om een winterjas te kopen.”

De regering van Chandrika Kumaratunga, die haar kaarten grotendeels op een akkoord met de Tijgers had gezet, ziet zich intussen genoopt om zich zo snel mogelijk uit te rusten voor een nieuwe gevechtsronde. De strijdkrachten zijn her en der in de wereld aan het winkelen geslagen op zoek naar nieuwe wapens. Een voordeel is daarbij voor de regering dat ze, na Kumaratunga's mislukte vredesoffensief, kan rekenen op veel sympathie in het buitenland.

Er is echter haast geboden met de herbewapening, want de Tijgers lijken van plan de tijdelijke zwakte van de regering zoveel mogelijk uit te buiten. Naar verluidt gaan de scholen in de door de Tijgers beheerste gebieden binnenkort voor onbepaalde tijd dicht. Het motief hiervoor zou zijn de kinderen vervolgens snel te trainen en in te zetten in de strijd. De Tijgers staan bekend om hun voorliefde voor jonge, gehersenspoelde strijders en strijdsters, die hun superieuren blindelings gehoorzamen en niet bang zijn voor de dood.

Voor de vele honderdduizenden Tamils die leven in de hoofdstad Colombo en in ander door Sinhalezen beheerst gebied, zijn de hernieuwde vijandelijkheden eveneens slecht nieuws. Nadat de Tamil Tijgers een hun onwelgevallige boeddhistische monnik hadden vermoord, kwam het vorige week in de zuidelijke stad Galle tot represailles van boze Sinhalezen tegen lokale Tamils. “Zulke incidenten passen de Tijgers uitstekend”, aldus de diplomaat in Colombo, “zo worden de Tamils in de rest van het land regelrecht in hun armen gedreven.”