'Single-issues' doen politiek wegkwijnen

DEN HAAG, 20 JUNI. De voorzitter van de Stichting Natuurmonumenten, P. Winsemius, constateerde het gisteren zonder enige triomf in zijn stem. Zijn organisatie telde inmiddels 870.000 leden: drie keer zoveel als alle Nederlandse politieke partijen samen. De koele vergelijking zette wel direct het probleem neer. De 'single-issue' beweging groeit en bloeit, terwijl de politieke partijen steeds verder wegkwijnen.

Is er in Nederland nog toekomst voor de politieke partijen? Daar spraken gisteren zo'n 150 belangstellenden maar bovenal betrokkenen over op een door de wetenschappelijke bureaus van CDA, PvdA, VVD en D66 georganiseerde bijeenkomst in Den Haag. Geen conferentie uit een soort behoudzucht, aldus C. Klop van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA namens de organisatoren, maar een conferentie om te praten over keuzes. Want, zo zei hij, “wie het einde van de partijen aankondigt of wie de huidige ontwikkeling zijn gang laat gaan, die neemt de verantwoordelijkheid op zich om aan te geven hoe de functies die politieke partijen tot dusver behartigen dan wél gestalte moeten krijgen.”

Het ziektebeeld waar de traditionele Nederlandse partijen mee kampen is bekend: weinig leden, veel van de partij afhankelijke beroepspolitici, functieverlies, verzakelijking en ontworteling, zijn de trefwoorden die de partijen achtervolgen als het om hun falen gaat. Politiek is niet meer de grote probleemoplosser, stelt directeur Kalma van de aan de PvdA gelieerde Wiardi Beckman Stichting deze maand in een speciaal aan het onderwerp gewijd nummer van het tijdschrift Beleid & Maatschappij.

Zich aanpassen aan de nieuwe omstandigheden, of het verloren gegane terrein terugwinnen - voor die afweging zien de politieke partijen zich gesteld. Waar Kalma kiest voor het eerste, zoekt zijn CDA-collega Klop de oplossing bij herstel van het domein van de politieke partij. Politieke partijen dienen aangewezen te worden als de ingang in het politieke systeem, vindt hij. Burgers of actiegroepen die klagen bij de minister of het openbaar bestuur, moeten “keihard doorverwezen worden naar de politieke partijen”, aldus Klop.

Of toch maar het systeem veranderen? Het was voorzitter Deetman van de Tweede Kamer die daar gisteren op zinspeelde. Door de kiezer de mogelijkheid te bieden rechtstreeks zijn of haar volksvertegenwoordiger ter kiezen, kan volgens hem de betrokkenheid worden vergroot. Nu dreigt de politieke partij steeds meer tussen de volksvertegenwoordiger en de kiezer in te komen staan. Daardoor wordt de gekozene steeds meer partij-afgevaardigde in plaats van volksvertegenwoordiger, meent Deetman. Een systeem waarbij de kiezer zijn directe voorkeur kan uitspreken voor een kandidaat, zou hieraan een eind kunnen maken.

Maar zal de burger er toch niet voor kiezen zich rechtstreeks te verstaan met de 'single-issue' bewegingen? De uitslag van de onlangs in Amsterdam en Rotterdam gehouden referenda is een bewijs voor de macht van de niet-partijgebonden organisaties. Volgens Winsemius is het voor de Stichting Natuurmonumenten een “fluitje van een cent” om een referendum tegen de aanleg van de hogesnelheidslijn door het Groene Hart te organiseren en dat referendum ook nog te winnen. Hij noemde dat “levensgevaarlijk”, want daarmee zou de politiek buiten spel worden gezet. Vandaar zijn advies aan partijen zich veranderingsgezind op te stellen. Want, aldus Winsemius, zoals de situatie nu is valt er voor 'single-issue' bewegingen weinig te winkelen in de politiek.