Dijkstal boekt succesje met ambtenarenakkoord

DEN HAAG, 20 JUNI. Werkgever Hans Dijkstal heeft zijn eerste arbeidscontract afgesloten. De VVD-minister van binnenlandse zaken bereikte gisteren met de bonden een CAO-akkoord voor de 112.000 rijksambtenaren. Het meest opvallende wapenfeit is dat de werkweek van de rijksambtenaren met ingang van 1997 met twee uur wordt verkort naar 36 uur.

De rijksambtenaar krijgt de mogelijkheid vier dagen negen uur per dag te gaan werken, maar de tweejarige CAO creeërt ook de mogelijkheid om meer uren per week te werken en de extra gemaakte uren om te zetten in vrije dagen. Voor de gemotiveerde 'spaarders' wordt het zelfs mogelijk mogelijk om een paar maanden vrij te nemen; het zogeheten sabbatical. De departementen kunnen zelf bepalen hoe de arbeidstijdverkorting vorm wordt gegeven.

Noch Dijkstal, noch de bonden toonden veel enthousiasme over het resultaat. “Ik ben tot het uiterste randje gegaan”, zei Dijkstal na afloop. “Iets wat ik liever niet had willen doen.”

Toch is het akkoord wel als een succesje te kwalificeren. De VVD-minister kan dat gebruiken, want een maand geleden mislukten de onderhandelingen met de centrales van overheidspersoneel over Vut, pensioenen en ziektekosten. Deze onderwerpen worden nog op centraal niveau geregeld, over de andere onderwerpen wordt in de acht (rijk, provincies, gemeenten, onderwijs, defensie, politie, rechterlijke macht en waterschappen) sectoren onderhandeld.

In het regeerakkoord hebben PvdA, VVD en D66 afgesproken dat er dit jaar 0,3 miljard gulden moet worden bezuinigd op de arbeidsvoorwaarden van de 850.000 ambtenaren, oplopend tot 1,5 miljard gulden in 1998. De bonden hekelen deze bezuiniging en Dijkstal beraadt zich nog op de vraag hoe het vastgelopen overleg over deze onderwerpen weer op gang kan worden gebracht.

Op het ministerie van binnenlandse zaken wordt op dit moment berekend wat de prijs van het nieuwe akkoord is. Op Prinsjesdag zal blijken hoeveel het akkoord aan bezuinigingen oplevert. De grote besparing zit waarschijnlijk bij de wachtgelden, de WW voor ambtenaren. De wachtgeldregeling wordt versoberd en het beroep stijgt minder. In het regeerakkoord is afgesproken dat het aantal rijksambtenaren wordt teruggebracht, maar door de afspraken over de 36-urige werkweek zal dat aantal, zo wordt verwacht, gelijk kunnen blijven. Xander den Uyl (de onderhandelaar namens de FNV-ambtenaren) noemde de afspraken over de arbeidstijdeverkorting positief, maar de overeengekomen loonstijging van 1,25 procent in twee jaar typeerde hij als “mager”.

Of Dijkstal de bezuiniging van 1,5 miljard gulden realiseert, wordt in Den Haag steeds meer in twijfel getrokken. Er wordt rekening mee gehouden dat het bezoek van de drie voorzitters van de vakcentrales aan premier Kok niet voor niets is geweest. Johan Stekelenburg (FNV), Anton Westerlaken (CNV) en Gerard van Dalen (MHP) hebben onlangs een “zeer indringend” gesprek gehad met de premier. Volgens de vakcentrales zet het kabinet-Kok onomwonden een frontale aanval in op de ambtenarij: efficiency-maatregelen bij de rijksoverheid moeten in 1998 een besparing opleveren van 1,6 miljard; op de arbeidsvoorwaarden moet 1,5 miljard gulden worden bezuinigd.

Als ex-minister van financiën weet Kok als geen ander dat het bezuinigingsleed kan worden verzacht door creatief boekhouden. Wanneer een departement minder uitgeeft dan begroot - deze situatie gaat zich naar verwachting dit jaar voordoen bij Binnenlandse Zaken - dan kan dit worden gebruikt als compensatie voor bezuinigingen.

De CAO is het eerste wapenfeit van Dijkstals rechterhand Ton Anink. Het is een publiek geheim dat Dijkstal zijn functie als werkgever de minst leuke vindt van de ministeriële portefeuille. Na een korte inleiding en een grap of een kwinkslag worden de onderhandelingen dan ook door Anink gevoerd. Afgelopen week heeft de topambtenaar van binnenlandse zaken met VVD-minister Gerrit Zalm (financiën) de verschillende varianten doorgenomen en in het bortszakje van Anminks overhemd zaten gisteren twee briefjes met de verschillende modellen.

Op het departement manifesteert Anink zich als een koele rekenmeester die alleen passie toont wanneer FC Twente heeft gespeeld. “Heeft Twente verloren dan kun je beter maandag een vrije dag nemen”, zegt een medewerker. Het verschil met Aninks voorganger, Hans Pont - nu directeur-generaal milieubeheer - is groot. Pont, jarenlang voorzitter van de Nederlandse schaakbond, is een strateeg en verslingerd aan de varianten-analyse. In begin maart schetste hij voor zijn medewerkers een scenario waarbij de 'loononderhandelingen' tussen Binnenlandse Zaken en de vakorganisaties mislukten. Als dit zou leiden tot extra bezuinigingen dan zou het directoraat 138 van de 1150 arbeidsplaatsen moeten inleveren. “De exercitie heeft als bedoeling een keuze aan de politiek leiding van dit departement te laten voor het geval de nood aan de man komt”, schrijft Pont.

Met de afgesloten CAO voor rijksambtenaren begint het sectormodel 'smoel' te krijgen. Het is namelijk niet waarschijnlijk dat in de sectoren onderwijs en defensie de werkweek met twee uur wordt verkort. Binnenkort gaat PvdA-minister Jo Ritzen met 'zijn' bonden praten over een nieuwe CAO. “Acties zijn op Prinsjesdag te verwachten”, valt bij de ambtenarenbond AbvaKabo te horen. “De sector Rijk beschikte nog wel over gevulde potjes. Bij onderwijs zijn alle potjes leeg.”