China-reis van regeringsleiders en zakenlieden succesvol; Reus op lemen voeten heeft geduld verloren

Vannacht keren minister-president Kok en minister Van Mierlo (buitenlandse zaken) terug van hun tiendaagse tocht naar Vietnam en China.

SHANGHAI, 20 JUNI. Als minister-president Wim Kok jonger was, zou hij een jaartje in China gaan wonen. Het was een opmerking tussen neus en lippen door van de premier gisteravond in het Zuid-Chinese Guangzhou tegen het eind van zijn tiendaagse reis naar Vietnam en China. Maar het understatement is veelbetekenend. Immers; als de eerste minister zegt Young man go East, zou er wel eens veel meer 'herijkt' moeten worden dan alleen maar het buitenlands beleid van Nederland.

Tijdens een persgesprek op de hoogste etage van het luxe White Swan Hotel, dat uitzicht biedt over de breeduit meanderende Parel rivier, lieten Kok, minister Hans van Mierlo (buitenlandse zaken) en werkgevers-voorzitter Alexander Rinnooy Kan er geen twijfel over bestaan: China, die reus op lemen voeten, heeft zijn geduld verloren.

Als de gezamenlijke reis van Nederlandse regeringsleiders en zakenlieden iets heeft opgeleverd is het wel het onbehaaglijke vermoeden dat de metropolen van de volgende eeuw eerder Pudong of Zhuhai heten dan New York of Tokio. Dat dit geen science fiction is, ervoer de missie zondag tijdens een rondreis, gedeeltelijk per boot, door de havenstad Shanghai, en gisteren tijdens een bustocht van Guangzhou naar het aan de kust gelegen Zhuhai. Tijdens die drie uur durende tocht bleek dat het hele achterland van het voor de kust gelegen Hongkong in hoog tempo wordt volgebouwd. En ook pal naast Shanghai, voor de Tweede-Wereldoorlog de mondaine hoofdstad van Oost-Azië, wordt sinds drie jaar in duizelingwekkende vaart gebouwd aan de volgende eeuw.

Zondagochtend hield de stoet, de motorcade, die Kok en zijn gevolg begeleidde en daarbij de rest van het verkeer ontwrichtte, halt bovenop de in acht maanden gebouwde brug die de immense Yangzi-rivier overspant. Daar werd duidelijk dat het platteland ten oosten van het oude Shanghai in drie jaar tijd is getransformeerd tot een wereldstad. Kantoorgebouwen en elegante boetieks rukken straat voor straat op. Fly-overs trekken diepe sporen door de oorspronkelijke bebouwing. Met het hotelraam op een kier blijkt de lucht boven Shanghai gevuld met het geluid van getimmer, geboor, geklop en gezaag: de stad is een gigantisch organisme, dat zich uitrekt na een veertigjarige communistische winterslaap.

Kok bekijkt die ontwikkeling, en niet alleen in Shanghai, met gemengde gevoelens. “Als je er nu niet bij bent kun je het over tien jaar wel vergeten,” zei hij, “Maar hoe het straks zal gaan? Wie het weet mag het zeggen.” Het grootste probleem van dit continent, de bevolkingsgroei, zorgt daarbij volgens Van Mierlo voor ongekende multiplier effecten: “We kennen dit niet. Er bestaan geen voorbeelden of modellen van wat er gebeurt wanneer een land met 1.200 miljoen inwoners in beweging komt.” Ook werkgeversvoorzitter Rinnooy Kan beleed de nietigheid van wat Nederland vermag in het onmetelijke China: “Negentig procent van alle investeringen doet de Chinese staat. En negentig procent van de resterende tien percent is afkomstig van Chinezen buiten China. Nederland doet samen met alle andere landen van de wereld mee aan die allerlaatste ene procent.”

Rinnooy Kan signaleerde verder dat China “hoog scoort op de schaal van moeilijke landen: “Er is een lastige bureaucratie, corruptie, een povere infrastructuur, de overheid heeft de jacht op geld ingezet, en er is een substantiële zwarte markt. Negentig procent van alle Westerse goederen in de kustgebieden zou daar zijn binnengesmokkeld”.

Over de mogelijke consequenties voor Nederland van de Oost-Aziatische economische Bonanza bestaat door alle ongewisheid van die ontwikkelingen ook geen duidelijk beeld. Zeker is wel dat Van Mierlo bij de herijkingsoperatie van het buitenlands beleid die nu gaande is nadrukkelijk aandacht wil geven aan het toegenomen gewicht van Oost-Azië. Praktisch gesproken zou het gaan om een herschikking van consulaten en handelsattaché's naar het Verre Oosten. De consul in Shanghai beschikt bijvoorbeeld slechts over twee medewerkers.

Kok zei verder dat hij gesterkt is in zijn opvatting dat Nederland op alle mogelijke manieren meer aandacht moet schenken aan infrastructuur.

De drie waren het er over eens dat de 'mix' van handelsmissie en officiële delegatie de afgelopen dagen succesvol was geweest. Van Mierlo noemde dit een geslaagd experiment van herijking van buitenlands beleid. Kok wees er juist op dat hij blij was dat het experiment ook zonder herijking mogelijk was geweest.

Vanochtend op de boot van Zhuhai naar Hongkong viel die mix tussen overheidsdienaars en industriële kapiteins uiteen. De leden van de officiële delegatie kozen ervoor zich af te zonderen op het bovendek, waartoe de leden van de handelsmissie geen toegang hadden. Het gevolg was gemor in de gelederen van de ondernemers. SHV-MAKRO topman Van Ass, gisteren nog het middelpunt van een eerste-steenlegging van een Makro in Guangzhou, werd weggestuurd en liep scheldend rond. Vice-premier Van Mierlo kwam nog wel benedendeks rondhangen, maar zal daar in zijn overtuiging gesterkt zijn dat herijking voorwaarde is om succesvolle missies mogelijk te maken.