Beursgang Portugal Telecom nog geen onverdeeld succes

LISSABON, 20 JUNI. Een impuls voor de privatisering in Portugal en een aanzienlijke verlevendiging van de beurshandel. Dat was de opzet van het op de markt brengen begin deze maand van 50 miljoen aandelen van de telecommunicatiemaatschappij Portugal Telecom. Maar een krappe drie weken na de internationale introduktie van het pakket staatsaandelen is er evenwel nog geen sprake van een klaterend resultaat op de financiële markten. De aandelenkoers van het aandeel Portugal Telecom zakte de afgelopen weken terug tot 2800 escudo's, de oorspronkelijke introductiekoers.

Dat zijn geen prettige signalen voor de Portugese regering van premier Cavaco Silva. In het ambitieuze privatiseringsprogramma dat door zijn regering in 1989 in gang werd gezet speelt de introductie van Portugal Telecom op de beurzen van Lissabon, New York en Londen, waarmee een bedrag van 150 miljard escudo's (1,5 miljard gulden) gemoeid is, een belangrijke rol.

Ondanks de inmiddels nagenoeg voltooide verkoop van de belangen in banken en verzekeringsmaatschappijen liep het op de markt brengen van Portugals imposante staatsbezit achter op schema. Na de Anjerrevolutie van 1974 werden meer dan duizend bedrijven genationaliseerd en daar zaten nogal wat ondernemingen tussen waar de markt niet direct op zat te wachten. Zo staat de regering ongetwijfeld nog vers in het geheugen hoe de introductie van twintig procent van het belang van de staats-cement-producent Cimpor op imposante wijze flopte. De 40 miljard escudos grootte tranche bleek niet al te handig op de markt gebracht, zo bleek al snel: de aandelenkoers zakte gestadig onder de introductieprijs en werd alom als een mislukking beschouwd.

De introductie van Telecom moest de slechte ervaring met Cimpor doen vergeten. Maar al snel na het op de markt brengen moest een kleine teleurstelling worden verwerkt. Terwijl de banken die de wereldwijde introductie voor hun rekening namen - Merril Lynch, UBS en Warburg - volgens berichten hadden gehoopt dat de koers snel na de uitgifte met tien procent boven de introductiewaarde zou stijgen, bleef de stijging beperkt tot een procent of zeven om vervolgens gestadig terug te lopen.

Dat de introductie van het kroonjuweel in Portugals privatiseringsprogramma alles behalve soepel verloopt is niet alleen vervelend voor de overige introducties. Zo staat voor het eind van deze maand de introductie van Portucel op de agenda, een pulpverwerkend bedrijf waarvan de aandelen door handelaren op voorhand al als riskant wordt omschreven.

Als directe oorzaak van de dalende koers wordt de binnenlandse particuliere inschrijvers gezien, die in de hoop een speculatief graantje mee te pikken hun aandelen in de aftermarket van de hand doen. “We maken ons geenszins zorgen”, houdt telecommunicatie-analist van de Londense bank Warburg, Peter Globe, de moed er in. “Het is duidelijk het binnenlandse aanbod waardoor de koers gezakt is. Hier in Londen wordt praktisch niet gehandeld.” Globe twijfelt er niet aan of de vraag zal volgende maand aantrekken zodra de eerste aanbevelingen van analisten op de Amerikaanse markt komen.

Aanvankelijk zag de introductie van Portugal Telecom er zonnig uit. Voor de marktintroductie, waar meer dan een een kwart van het aandelenkapitaal werd uitgegeven, bleek een grote belangstelling. De 22,5 miljoen aandelen die werden aangeboden aan internationale institutionele beleggers werd vijf maal overschreven. De 27,2 miljoen aandelen die waren bestemd voor de kleinere Portugese aandeelhouders waren twee maal overtekend.

Niettemin kan de verkoop van de aandelen een belangrijke stap betekenen voor de verdere ontwikkeling van de financiële markt in Portugal. De beurs van Lissabon zit een beetje tussen servet en tafellaken: het ontwikkelingsstadium is ontgroeid, maar van een volwassen markt is nog geen sprake. De introductie van Portugal Telecom ging dan ook niet ongemerkt voorbij. De onderneming maakt direct al zestien procent van de totale gekapitaliseerde marktwaarde van de beurs uit. En beurshandelaren konden de afgelopen weken tevreden hun commissies opstrijken, want de handel in de nieuwe aandelen maakte op sommige dagen drie kwart van het totale beursvolume uit.

De verwachtingen over de impuls die de aandelenhandel moet krijgen door de beursgang van Portugal Telecom zijn hoog gespannen. Bankers Trust bracht zelfs 1,25 miljoen een-jarige call warrants uit op de aandelen, de eerste warrant die ooit uitgegeven is op een Portugese waarde.

Op zichzelf worden de onderliggende data van Portugal Telecom als degelijk beschouwd. De telecommunicatie onderneming bevindt zich in een groeimarkt. Sinds de toetreding van Portugal tot de Europese Gemeenschap in 1985 is met behulp van Europese subsidiegelden het gehele telefoonnet vernieuwd en uitgebreid. Portugal wist in tien jaar een belangrijk deel van de achterstand - in de vorm van een beperkt penetratiegraad van telefoontoestellen en lange wachttijden voor aansluitingen - in te lopen. Ook op het gebied van de mobiele telefoon is Portugal verwikkeld in een inhaalsslag.

Anders dan buurland Spanje, waar nog gewerkt wordt aan de invoering, is Portugal al aangesloten op het zogenaamde GSM-net, waar draagbare telefoons via een vast nummer in verschillende landen te gebruiken zijn. In Portugal is nog slechts 17,5 op de duizend inwoners in het bezit van een draagbare telefoon, ongeveer de helft van de gemiddelde draagbare telefoon-dichtheid in Europa.

De markt voor draagbare telefoons staat reeds open voor andere bedrijven en daar voelt Telecom dan ook onmiddellijk de hete adem van de concurrentie in de nek. Eind vorig jaar had Telecom slechts de helft van de markt, 85.000 gebruikers, veroverd. De andere helft is in handen van Telecel, een particuliere onderneming die vooral sterk is op de snel groeiende GSM-markt.

Voor het overige heeft Portugal Telecom een monopolie op de markt voor telecommunicatie, compleet met hoge, door de staat vastgestelde prijzen. Portugal behoort tot de landen binnen de Europese Unie die niet in 1998, maar pas in 2003 hun markt voor de concurrentie open hoeven te stellen.

President-directuer Luis Todo Bom onderstreepte tijdens de internationale roadshows voor pers en beleggers die aan de vooravond van de introductie werden gehouden dat zijn onderneming ruim binnen deze termijn klaar moet zijn voor de concurrentie. “We werken er aan om in het jaar 2000 in een open markt te kunnen werken”, aldus Todo Bom. Een eerste stap is gezet om het bedrijf door middel van een drastische afslanking rendabeler te maken. Het personeel wordt de komende twee jaar van bijna 22.000 teruggebracht tot 16.000 man. De president-directeur meent dat zijn bedrijf nu reeds op technisch-, markting- en financieel terrein te vergelijken valt met veel van de Europese tegenhangers. “We zijn misschien nog niet perfect, maar zeker van gemiddeld niveau”, aldus Todo Bom.

In hoeverre Portugal Telecom zonder de beschermdende paraplu van de staat op langere termijn overlevingskansen heeft is echter de vraag. Allianties zijn noodzakelijk, zo erkent ook Todo Bom. In het komende jaar zal worden gekozen voor een nauwer samenwerkingsverband. Onder de kandidaten bevinden zich naast British Telecom en Atlas - de combinatie van de Franse en Duitse telecombedrijven en het Amerikaanse Sprint - ook Unisource. In de laatste combinatie zijn AT&T, het Zwitserse Telecom, het Spaanse Telefonica en ook het Nederlandse KPN vertegenwoordigd.

De inzakkende koers kan voor de toekomstige alliantiepartners een mogelijkheid bieden om zichzelf alvast een positie te verschaffen binnen Portugal Telecom. Nog afgezien van het meerderheidsaandeel dat de staat vooralsnog in handen houdt is er een stevige beschermingscontructie ingebouwd: een concurrerend telecommunicatie bedrijf kan maximaal vijf procent van de aandelen in bezit hebben.