Monoloog van Boris Jeltsin: drank of 'absolute topvorm'?

HALIFAX, 19 JUNI. Wat was bedoeld als een korte fotosessie bij de ontmoeting tussen de presidenten Clinton en Jeltsin in het Citadel Hotel werd afgelopen zaterdag een one man show. Jeltsin keek de reporters eerst alleen maar strak aan. Na een vraag van een Russische tv-verslaggever die was gericht aan Clinton of hij door de gijzelingsaffaire anders over de kwestie Tsjetsjenië was gaan denken, ontstak Jeltsin in een minuten durende monoloog, slechts af en toe onderbroken door zijn tolk.

Hevig gebarend maakte hij iedereen duidelijk dat Tsjetsjenië door de gijzelingsactie “het centrum van het wereldterrorisme, van omkoping en corruptie en maffia” was. Er was daarom ook geen andere weg dan “deze bandieten te vernietigen”. De wereld en de massamedia hadden dat volgens Jeltsin nog niet correct gezien. De Russische president prees de naast hem zittende Clinton (“mijn vriend Bill”) die het volgens hem wel goed had begrepen. De Amerikaanse president was altijd bij zijn mening gebleven “wat er ook gebeurde”.

Jeltsin haalde vervolgens uit naar zijn parlement, dat hem in een resolutie had bevolen wegens de gijzeling onmiddellijk naar Rusland terug te keren. “Dat is een grote vergissing, een slechte stap van hun kant, want dan wordt ik zelf een gijzelaar van deze zelfde bandieten.” De Russische president streek daarna in een vreemd gebaar de vingers langs het voorhoofd om aan te geven dat de gijzelnemers in Boedjonnovsk op die plek zwarte banden droegen.

Clinton had al die tijd slechts zwijgend toegekeken. Toen Jeltsin de verslaggevers met een “dank u en tot ziens” wilde wegsturen, greep Clinton de gelegenheid om te antwoorden op de vraag van de Russische verslaggever of Jeltsin de positie van de Amerikaanse president juist had weergegeven. “Het is waar dat de VS altijd hebben gezegd dat Tsjetsjenië een deel van Rusland is en dat het probleem uiteindelijk door de bevolking van uw land moet worden opgelost overeenkomstig de grondwettelijke regels”, aldus Clinton. Hij voegde er onmiddellijk aan toe dat de “cyclus van geweld” in Tsjetsjenië moet worden doorbroken.

Nu was het Clinton die met een “dank u zeer” een eind aan de opmerkelijke sessie wilde maken. Maar Jeltsin wenste de verslaggevers nog “wat informatie” te geven. Turkije had de Tsjetsjeense generaal Doedajev politiek asiel aangeboden. Daar kon Jeltsin volledig mee instemmen. “Het kan ons niet schelen waar hij naar toe gaat, als het maar ver weg van Rusland is.” Het optreden van Jeltsin maakte dat lijfwachten van Clinton zich hardop afvroegen wat de Russsische president bij de lunch had gebruikt. En anchorman Bob Schieffer van CBS wilde van de verslaggeefster in Halifax weten wat er waar was van geruchten dat Jeltsin weer eens gedronken had. Russische functionarissen onderstreepten echter dat de president in “absolute topvorm” verkeerde. Zij leken het dichtst bij de waarheid.

Jeltsin wekte vrijdag bij aankomst de indruk blij te zijn uit Moskou weg te zijn. Lachend nam hij het applaus van de enthousiaste bevolking van Halifax in ontvangst. Als een ijshockeyspeler tikte hij met zijn vingers langs de vele uitgestoken handen.

De Russische president kwam met een duidelijke missie naar Halifax. En dat was Rusland als een volwaardige partner verder te integreren in de groep van de zeven belangrijkste industrielanden (G7). Een Amerikaanse functionaris verklaarde zaterdag dat Jeltsin in het overleg met de regeringsleiders en staatshoofden van de G7 expliciet om een “grotere participatie” van zijn land had gevraagd. Sinds de G7 top van vorig jaar in Napels doet Rusland al mee aan het politieke overleg van de G7. Van het belangrijker economische gedeelte van de top is Moskou uitgesloten, omdat de omschakeling naar een echte markteconomie nog altijd niet zijn beslag heeft gekregen. Volgens bij de G7 top betrokken functionarissen is de strategie van de Russische regering er in eerste instantie op gericht in het politieke overleg een actievere rol te spelen.

De kwestie-Tsjetsjenië is hiervoor vooralsnog geen hindernis gebleken. De Duitse bondskanselier Kohl zei weliswaar dat de wijze waarop Moskou de problemen in Tsjetsjenië aanpakt “belangrijk is voor het aanzien van Rusland” in de wereld, maar geen van de G7-leiders had er in Halifax behoefte aan de Russische president al te hard aan te pakken. President Chirac noemde Rusland “een volledige partner van de grote naties” om er aan toe te voegen dat het land “niet moet worden vernederd”.

Het initiatief van Jeltsin om volgend jaar in Moskou een topconferentie over nucleaire veiligheid te organiseren werd in Halifax gezien als een belangrijke stap om de Russische rol in de G7 te vergroten. Jeltsin raakte met een suggestie een gevoelige snaar met name bij de Verenigde Staten, die zich over de nucleaire smokkel vanuit Rusland grote zorgen maakt. De Russische president kon door zijn initiatief mogelijk ook iets van het ongenoegen bij Washington wegnemen over de plannen voor de verkoop van lichtwaterreactoren aan Iran.

Moskou wordt ook volledig betrokken bij de nieuwe inspanning van de G7 op het gebied van de bestrijding van de misdaad en het terrorisme. De Canadese premier Chrétien noemde actieve samenwerking hierbij met Rusland “essentieel voor een effectieve internationale samenwerking”.

De Russische opstelling over Bosnië is in Halifax ook goed gevallen. President Jeltsin sloot zich zonder morren aan bij de verklaring die G7 voor zijn aankomst al had uitgegeven. De Amerikaanse onderminister voor politieke zaken Tarnoff concludeerde zaterdag dat Moskou wat Bosnië betreft “volledig aan boord” is.

Is Jeltsins missie naar Halifax dan geslaagd? “Politieke en economische hervormingen in Rusland maken een nieuw tijdperk van internationale samenwerking mogelijk”, concludeerde premier Crétien. Nog opvallender waren enkele opmerkingen van bondskanselier Kohl. Tijdens een persconferentie had hij het voortdurend over de 'G8'. Een verslaggever wilde weten of de bondskanselier zich niet vergiste. “Ach dat maakt niet uit. Het is toch hetzelfde”, aldus Kohl. Op de vraag of hij volgend jaar al een 'G8' verwacht zei hij: “Dat geloof ik niet. Maar de dingen nemen hun loop.”

    • Hans Buddingh'