Bonden Z-Afrika staken om sterkere wettelijke basis

KAAPSTAD, 19 JUNI. Veel Zuidafrikanen hebben vanmorgen gehoor gegeven aan de oproep van vakbonden om een halve dag te staken. De vakbeweging Cosatu en twee kleinere bonden, die samen zo'n 1,7 miljoen vooral zwarte werknemers vertegenwoordigen, willen hiermee de werkgevers dwingen akkoord te gaan met nieuwe wetgeving die de positie van de werknemersorganisaties versterkt. In alle grote steden zijn vandaag betogingen georganiseerd.

Werkgevers en werknemers zijn het de afgelopen weken niet eens geworden over de herziening van de arbeidsverhoudingen. De minister van arbeid in de regering-Mandela, Tito Mboweni, heeft hen een ontwerp-wet voorgelegd die de basis moet vormen van een overlegeconomie van overheid, werknemers en werkgevers in Zuid-Afrika.

De bewindsman heeft de partijen tot eind juni de tijd gegeven tot een akkoord te komen, voordat hij de wet voorlegt aan het parlement. Daar weet Cosatu zich gesteund door een meerderheid van het Afrikaans Nationaal Congres, waarmee zij een alliantie vormt.

Cosatu eist dat de werkgevers instemmen met centrale onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden, die nu op het niveau van bedrijfstakken of individuele bedrijven worden gehouden. Ook wil de vakbeweging dat het stakingsrecht in de wet wordt vastgelegd.

De werkgeversorganisaties verzetten zich sterk tegen onderhandelingen op centraal niveau. Business South Africa noemde de eis “onverantwoordelijk en verwoestend voor de economie” en verklaarde vorige week eventueel bereid te zijn een staking van een half jaar uit te zitten. De werkgevers willen bovendien het recht behouden om bij een staking tijdelijke werknemers in te zetten.

Het conflict stelt de kansen van een overlegeconomie in Zuid-Afrika op de proef. Alle partijen zijn het erover eens dat een pact tussen overheid, werkgevers en werknemers nodig is om na de politieke stabiliteit ook economische stabiliteit in Zuid-Afrika te bereiken.

In de apartheidsjaren werd de economie geplaagd door arbeidsonrust, die ook een politieke achtergrond had. Minister Mboweni zei vorige week ervan overtuigd te zijn dat werkgevers en werknemers, ondanks hun vijandige houding in het openbaar, tot een akkoord zullen komen. Achter de schermen zijn de partijen constant met elkaar in gesprek. “Er is misschien al meer gebeurd dan de partijen publiekelijk willen toegeven.” Als de werkgevers in bepaalde sectoren, zoals de chemie en de detailhandel, centrale onderhandelingen toestaan, is een oplossing van het conflict in zicht, aldus de bewindsman.