Twijfel over deelraden na klap van referendum

Vijf jaar geleden werden de laatste deelraden van Amsterdam geïnstalleerd. Na het vernietigende referendum over de opsplitsing van de stad is de twijfel over hun bestaansrecht het stadhuis binnengeslopen. “De hele, oude discussie wordt nog eens overgedaan.”

AMSTERDAM, 17 JUNI. Een willekeurige vergadering van een willekeurige deelraad in Amsterdam. Het gaat over een nieuw sportpark, luistert u even mee?

GroenLinks vraagt of alle kleedruimten op het terrein douchegelegenheden hebben en hoopt dat in het park behalve herten ook pony's zullen komen. D66 wil weten of de hertenweide nog verder wordt ingevuld met bomen en ander groen. En of de sloot naast de kinderboerderij niet te diep wordt. Pony's zijn in het plan overwogen, volgens de architect, maar kosten jaarlijks 12.000 gulden per stuk, tegen een hert 8.000 gulden.

GroenLinks weer. Wat gebeurt er met de steigers en wordt het gebied afgesloten voor honden? De VVD zat met het hoofd nog bij het verdrinkingsgevaar van D66: Hoe diep zijn de andere waterpartijen op het terrein? De steigers, zegt de architect, zijn voor de kanoclub, honden mogen alleen binnen als het toegangshek open is en de andere waterpartijen zijn maximaal 50 centimeter diep.

Als de tennis- en voetbalkleedkamers worden gecombineerd, suggereert GroenLinks, kan het aldus bespaarde geld worden besteed aan ongemotoriseerde watersport. Deze partij houdt vast aan de pony's, liefst bij het meiden-gebouw. De PvdA vindt dat bewoners van het stadsdeel voorrang moeten krijgen bij het lidmaatschap van de tennisclub, D66 wil nog weten waarom het stadsdeel eigenlijk tennisbanen aanlegt en de voorzitter van de vergadering vat samen dat de commissie instemt met het plan.

Kleine politiek in de grote stad. Zestien stadsdelen telt Amsterdam en samen vergaderen ze zo over 750 miljoen gulden per jaar. In 1998 hadden ze, na enkele fusies, volwaardige en zelfstandige gemeenten moeten worden, onder de paraplu van de stadsprovincie Amsterdam. Maar nu de bevolking in het referendum van 17 mei deze bestuursconstructie heeft weggestemd, ziet de toekomst van de stadsdelen er heel anders uit. Ze worden niet alleen geen 'echte' gemeenten meer, hun bestaansrecht als stadsdeel staat plotseling ter discussie.

VVD-fractievoorzitter F. Houterman ging tijdens de gemeenteraadsvergadering woensdag in de aanval. Amsterdam krijgt als het aan hem ligt “dramatisch minder” en misschien wel nul stadsdelen. Nu is de invoering van de deelraden nooit een VVD-liefhebberij geweest, maar Houterman kreeg woensdag van alle kanten steun voor zijn pleidooi voor een fundamentele discussie.

Pag.3: Polulariteit van deelraden is tanende

Zo'n jaar geleden leken de deelraden de aanvankelijk scepsis van de bevolking ('Weer meer politici! En van die kleine!') juist te hebben overwonnen. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, die tegelijkertijd deelraadsverkiezingen waren, kwamen veel meer mensen naar de stembus voor de deelraad dan vier jaar eerder. De stedelijke PvdA voerde haar campagne aan de hand van de succesvolle stadsdelen: “Zijn we dichter bij de burger komen te staan of niet?”, zo hield lijsttrekker E. van der Laan de kiezers voor.

Voorzitter H. Oosterbaan van stadsdeel Noord, tevens voorzitter van het overleg van stadsdeelvoorzitters: “Van der Laan maakte goede sier met de resultaten van de deelraden. Nu is de opdeling van Amsterdam van de baan en vraagt hij zich opeens ook af of het niet heel anders moet met het bestuur van Amsterdam.” Wat is er in een jaar tijd veranderd?

Het afgelopen jaar zijn meer dan 10.000 handtekeningen opgehaald tegen de opsplitsing van de stad ten behoeve van de stadsprovincie. Vergezeld van een litanie aan het adres van de stadsdelen, volgens secretaris B. Bles van het comité dat het initiatief nam voor het referendum. “Mensen zeiden: 'Jullie moeten ervoor zorgen dat die deelraden weggaan'.” En als het aan Bles ligt, gebeurt dat alsnog. Op 19 juli beslist zijn comité 'Moet Amsterdam Amsterdam blijven???' of het zijn pijlen op de deelraden gaat richten.

Oosterbaan vindt dit maar een 'eendimensionale uitleg' van de referendumuitslag. Gisterochtend vergaderde hij met zijn collega-voorzitters op het stadsdeelkantoor van Buitenveldert over 'de bestuurlijke positie van de stadsdelen na 17 mei 1995'. Zij houden overeind dat “de verworvenheden van de stadsdelen moeten worden gekoesterd”. Die zijn: onderhoud en beheer worden sneller en meer 'op maat' uitgevoerd. De dienstverlening aan de verschillende loketten is verbeterd. In een recente evaluatie konden gemeenteraadsleden weinig vinden dat aanleiding gaf om de deelraden af te schaffen. Maar er was ook weinig reden tot juichen. Er moet nog een en ander worden 'geoptimaliseerd', heet het in het rapport.

Wijzen op de nadelen van de 'Balkanisering' van de stad, zoals tegenstanders de opdeling graag noemen, is een populair tijdverdrijf. En er is ook nogal wat mis gegaan, juist de laatste maanden. Deelraad Zuid kwam een paar dagen voordat drie scholen tot een fusie zouden worden gedwongen, tot de ontdekking dat de financiële onderbouwing ervan vol gaten zat. Deelraad Zeeburg heeft tegen alle protesten van de bewoners in een buurthuis gesloten. De voorzitter van De Baarsjes moest aftreden omdat hij een tekort van 2,5 miljoen gulden op zijn begroting niet kon verantwoorden. Bij stadsdeel Zuidoost is een wethouder afgezet door zijn eigen partij, houdt een ander het waarschijnlijk nèt uit tot na de zomer en kijkt de centrale stad nadrukkelijk mee over de schouder.

F. Köhler, fractievoorzitter van GroenLinks in de centrale stad, bespeurt in het stadhuis de neiging om meer en meer zaken tot 'grootstedelijk project' te verklaren, zodat een deelraad ze niet kan doorkruisen. Een 'wijkwethouder', door stadsdeelgenoten ter verantwoording geroepen over de eventuele komst van een tippelzone, beriep zich op overmacht: “Ik kan nog geen vuilniswagen de straat insturen, zonder toestemming van de centrale stad.”

Onder al die verwijten sluimert de onuitgesproken gedachte dat een bestuur dicht bij de bevolking misschien minder noodzakelijk is dan het vijftien jaar geleden leek. “De hele, oude discussie wordt nog eens overgedaan”, zegt Oosterbaan. Hij ziet er geen heil in. “Het opdelen van ambtelijke diensten zonder democratische controle erbij is ondenkbaar.”