Likud-oppositie speelt in op verrechtsing in Congres

De Israelische premier Rabin en Likud-oppositieleider Netanyahu wedijveren niet alleen in Israel om de gunst van de kiezers en parlement, zij doen dat ook in Washington. Netanyahu speelt daarbij in op de verrechtsing van de Amerikaanse politieke verhoudingen.

WASHINGTON, 17 JUNI. Na het grote debat van enkele jaren geleden over de vraag 'wie is jood' is de Amerikaanse joodse gemeenschap thans hopeloos verdeeld over de vredespolitiek van de regering-Rabin. Orthodoxe rabbijnen baden deze week aan de voet van het Lincoln-monument in Washington tegen financiële hulp aan de “terrorist Yasser Arafat”. In hun bagage hadden ze dertigduizend brieven die hun effect op de leden van het Congres niet misten.

Op Capitol Hill wordt gewerkt aan wetgeving om de Amerikaanse hulp van honderd miljoen dollar per jaar aan Palestijnse organisaties aan nog striktere voorwaarden te onderwerpen dan reeds het geval is. Twee dagen na de demonstratie van de rabbijnen tegen Arafat organiseerde een Amerikaans-joodse pressiegroep, het Forum voor Israelische politiek, die de vredespolitiek van de regering-Rabin steunt, in Washington een symposium onder de veelzeggende titel 'Het bestrijden van terrorisme met vrede'. Premier Rabin, die van de Israelische ambassade in Washington en 'bezorgde Amerikaanse joden' signalen krijgt dat de Likud-oppositie politiek terrein wint in de VS, nam de moeite om zijn aanhangers via een satellietverbinding moed in te spreken Israels vredespolitiek te blijven steunen.

Inspelend op de verrechtsing van de Amerikaanse binnenlandse politieke verhoudingen is Likud onder de strakke leiding van partijleider Binyamin Netanyahu er in geslaagd het grote Israelische debat over Israels bereidheid voor vrede grote territoriale concessies te doen, naar de Washingtonse politiek te exporteren. Het agressieve optreden van invloedrijke Likud-afgezanten in de wandelgangen van de Amerikaanse politiek is volgens gezaghebbende Amerikaanse joodse persoonlijkheden, die achter de vredespolitiek van Rabin staan, een grove schending van de gulden regel om Israels binnenlandse politiek niet op Amerikaanse bodem uit te vechten.

“Het is een zonde niet-joodse macht tegen een joodse regering te mobiliseren”, zegt rabbijn Arthur Herzberg, tot voor kort één van de leiders van het Joodse Wereldcongres. “Ik heb me aan dergelijk mesira (verraad) nooit schuldig willen maken. Hoewel ik me radicaal verzette tegen de nederzettingenpolitiek ten tijde van het bewind van de Likud-premiers Menahem Begin en Yitzhak Shamir, heb ik altijd uitnodigingen om in het Amerikaanse Congres daarover te worden gehoord afgewezen. Wat Likud nu in Washington doet is verschrikkelijk. Het maakt de tegenstellingen in de toch al verdeelde joodse gemeenschap nog schrijnender.”

Nog scherper stelt één van de invloedrijkste joodse persoonlijkheden in Washington zich op. “Doe de bandrecorder uit. Dit is explosieve materie. Wat Likud doet is een pure provocatie. De afgezanten van Netanyahu opereren hier als een vijfde colonne die er op uit is het Congres tegen de vredespolitiek van Israel op te zetten.” Hij suggereert dat de Likud-afgezanten illegaal in Washington opereren en zich niet volgens de Amerikaanse wet als leden van een buitenlandse pressiegroep, in dit geval Likud, hebben laten registreren.

Hoofdassistenten van enkele senatoren en afgevaardigden zeggen dat ze onaangenaam worden getroffen door de scherpte van de toon van de Likud-campagne tegen het Israelisch-Arabische vredesproces. “Rabin wordt in mijn bureau (dat van een vooraanstaande joodse senator) door die lui voor verrader uitgemaakt. Ze slaan met hun vuisten op tafel om hun argumenten tegen het opgeven van de Hoogvlakte van Golan, de steun aan Yasser Arafat en voor het overbrengen van de Amerikaanse ambassade naar (West-)Jeruzalem kracht bij te zetten. Zo'n spektakel is voor mij nieuw”, zegt de assistente van deze senator.

Het Likud-offensief tegen de regering-Rabin viel tot grote bezorgdheid van het joodse Amerikaanse vredeskamp bij de nieuwe Republikeinse meerderheid, vooral bij de sterke conservatieve vleugel, op vruchtbare bodem. Voor Likud-leider Netanyahu, die met zijn Amerikaanse achtergrond een goede kijk heeft op de Amerikaanse politieke verhoudingen, was deze sterke zwenking naar rechts in de VS een gouden kans. Zijn afgezanten speelden volgens ingewijden in Washington een belangrijke rol in het besluit van de Republikeinse presidentskandidaat Bob Dole om tijdens een recente conferentie van de pro-Israelische lobby AIPAC te pleiten voor verplaatsing van de Amerikaanse ambassade uit Tel Aviv naar (West-)Jeruzalem. “Ieder moment kan deze kwestie in de Senaat aan de orde komen”, zegt de hoofdassistent van een senator die dit terwille van het slagen van het vredesproces in het Midden-Oosten liever niet ziet gebeuren.

Niet alleen heeft Martin Indyk, de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Tel Aviv, zich onlangs krachtig in het openbaar gekant tegen een Amerikaans besluit om de ambassade naar Jeruzalem over te brengen, ook premier Rabin heeft dat onlangs in Washington gedaan. De Israelische leider is vóór verplaatsing van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem, maar is daar nú tegen wegens de door hem gevreesde negatieve invloed op het vredesproces, zeker na het recente tumult over de plannen tot onteigening van 53 hectare land in Oost-Jeruzalem.

Likud heeft in conservatieve Amerikaanse kringen - zowel joden als niet-joden - belangrijke sympatisanten die het met een Israelische bezetenheid voor Netanyahu opnemen. Een van diens trouwste ideologische bondgenoten tegen 'vrede voor land' is Douglas J. Feith, die eind vorig jaar een doorwrochte studie tegen de politiek van de regering-Rabin onder de titel 'Amerikaanse troepen naar de Golan?' in de Amerikaanse politieke arena wierp. Feith, onderminister van defensie van 1984 tot 1986, en daarvoor Midden-Oostenspecialist in de Nationale veiligheidsraad, wist enkele klinkende Amerikaanse namen uit de politieke en militaire wereld - Eugene Rostow, admiraal Elmo Zumwalt - aan zijn studie te verbinden. Hij komt tot de conclusie dat het sturen van Amerikaanse troepen naar de Golan niet alleen tegen het Amerikaanse nationale belang indruist maar ook een negatief effect zal hebben op Israels veiligheid en de Israelisch-Amerikaanse betrekkingen. Hij houdt rekening met de mogelijkheid van Amerikaanse verliezen op de Golan als gevolg van terroristische acties en een Amerikaanse terugtocht “onder zwaar terroristisch (Hezbollah) vuur” uit dit gebied. Israel is er volgens zijn studie ook niet bij gebaat, omdat de kans van Amerikaanse betrokkenheid bij een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten de Israelische these van volledige zelfverdediging ondergraaft.

In een gesprek legt Feith uit dat zijn these stoelt op diep geworteld en onwrikbaar wantrouwen in de Arabieren, alle Arabieren, die volgens hem nog steeds uit zijn op de vernietiging van de zionistische staat in weerwil van een rookgordijn van vredesuitspraken. “Ik ben niet tegen vrede, maar wel tegen de uitverkoop van Israel voor een schijnvrede aan Hafez al-Assad en Yasser Arafat.” Nu werkt hij koortsachtig aan een nieuwe studie waarin wordt 'bewezen' dat Damascus de historische bakermat is van de anti-zionistische ophitsing in de Arabische wereld.

Generaal (bd) Shlomo Gazit, ex-hoofd van de militaire inlichtingendienst, die in Washington aan een studie over de Israelische nederzettingenpolitiek werkt, wijst op verontwaardigde toon de bevindingen van Feith van de hand. “Onzin, heeft niets te betekenen”, zegt hij. Maar ook hij moet zoals anderen bekennen dat Feiths studie en de Likud-campagne in Washington wel enig effect hebben. Ook anderen, onder wie Amerikaanse Arabieren, beamen dat de regering-Rabin door het Likud-offensief in Washington in het defensief is gedrongen.

Het hoofd van het bureau Israel op het State Department, een hooggeplaatste Israelische diplomaat en andere spelers op het politieke schaakbord in Washington geloven echter niet dat het vredesproces vanuit de Amerikaanse politiek zal worden getorpedeerd. Dat past niet in de Amerikaanse politieke traditie van eensgezindheid tussen de Democraten en Republikeinen ten aanzien van het Midden-Oosten: per slot van rekening begon het huidige vredesproces in Madrid onder de Republikeinse president George Bush. En het is ook niet opportuun in de Amerikaanse politiek als de spelbreker van een vredeskans in het Midden-Oosten te worden opgetekend.

Maar opletten is wel de boodschap, wordt er in het Amerikaanse joodse vredeskamp door leiders van 'Amerikanen voor vrede nu' gezegd. Want de stelling van Feith en consorten dat de “Arabieren niet zijn te vertrouwen” klinkt bij invloedrijke segmenten in het Amerikaanse politieke spectrum nog heel erg geloofwaardig. Een bekende joodse persoonlijkheid bij de Heritage Foundation, het intellectuele hart van de conservatieve Republikeinen in Washington, legt uit dat Likud en veel Republikeinen elkaar vinden omdat ze “hetzelfde nationalistische vijandbeeld hebben van de buitenwereld”. Volgens deze gedachtengang is Israel beter af als het joodse land zonder vrede de Golan en de Westelijke Jordaanoever behoudt en daarvoor een “niet al te zware tol in slachtoffers betaalt” dan wanneer het in vrede met de Arabieren probeert te leven zonder die strategisch belangrijk geachte gebieden. Voor tijdelijke vrede zal Israel, als de Arabieren de tijd rijp achten, een veel hogere prijs betalen, misschien wel het voortbestaan van de joodse staat zelf. Met dergelijke argumenten probeert Likud, met steun uit de conservatieve vleugel van de Republikeinse partij, de Amerikanen de stuipen op het lijf te jagen over de vredespolitiek van premier Rabin.