Hollands Dagboek: Edo Brandt

Na zijn opleiding tot verkeersvlieger aan de Rijksluchtvaartschool is Edo Brandt (1950) in 1973 in dienst getreden van de KLM. Sinds vorig jaar juli is hij gezagvoerder op de McDonnell Douglas MD-11, het nieuwste toestel van de KLM-vloot met plaats voor zo'n driehonderd passagiers, waarmee hij voornamelijk op Afrika en het Caribisch gebied vliegt. Daarnaast is hij sinds 1985 hoofdredacteur van het maandblad Op de Bok van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV). Brandt woont in Hoofddorp met vrouw Trijnie, dochter Alieke (17) en zoon Wouter (14).

Woensdag 17 juni

Mijn week als freelance-journalist voor het NRC begint op het moment dat de Wit-Rus Gerasimets het Nederlands elftal praktisch uit het Europese kampioenschap schiet. Ik ben net terug van een vierdaagse reis naar het door tropische buien verregende Lagos en Lomé. Op de terugweg een extra tussenlanding in Accra omdat onze leverancier in Lagos geen brandstof kon leveren. Lufthansa en British Airways hebben meerdere leveranciers en vertrekken normaal. Ik heb een hele week vrij gekregen. Zodra de produktie het toelaat keert mijn indeelster Rubina een deel van mijn tegoed aan vrije dagen uit die zijn opgespaard in tijden van krapte. Zij is een schat. De prestatiebeurs gaat niet door. Ritzen is woedend maar Alieke springt een gat in de lucht - ze heeft net eindexamen gedaan en wil psychologie gaan studeren.

Donderdag

Het blijft onwennig me bij het VNV-kantoor in Badhoevedorp te moeten legitimeren voordat ik binnen mag. De maatregel geldt gelukkig alleen op de dagen van geplande werkonderbrekingen - vandaag de tweede. De hele dag ben ik bezig de laatste hand te leggen aan de juni-uitgave van ons maandblad. Zo nu en dan ga ik even poolshoogte nemen in de raadszaal. Rond twaalf uur zijn zo'n honderdtwintig vliegers bij elkaar, de helft in uniform en vrijwel allemaal voorzien van de button 'Trust or Bust'. Om twee uur houdt VNV-president Benno Baksteen een gloedvolle toespraak. Hij doet dat erg goed, zich ogenschijnlijk niets aantrekkend van de vele camera's en microfoons die vlak voor zijn neus staan opgesteld. Aan het eind volgt een applaus van bijna een minuut. De eensgezindheid is voelbaar.

Tegen half drie gaan de meesten huiswaarts of naar Schiphol - vanaf vier uur moet er weer gevlogen worden. Rond zes uur komen de achterblijvers even bijeen in de foyer om iets te eten. Ik werk door tot negen uur en ga dan met redactiesecretaris Roger Poulussen een pilsje drinken om even bij te praten over het kort geding morgen. De VNV wilde de KLM dwingen vier in 1993 afgesproken regelingen in te voeren door te dreigen 2,5% loonsverhoging waarvan ze toen had afgezien nu alsnog op te eisen. Toen de KLM bleef weigeren is de VNV naar de rechter gestapt. De KLM heeft nu een tegenvordering gesteld: bemiddeling.

“Het gaat dus toch om geld”, concludeert presentator Tom Egberts van Nova. Vermoeid draai ik de knop om. De hele dag hebben de camera's van Nova Benno Baksteen op de vingers gekeken. Het resultaat valt tegen. Van honderd meter film zijn hooguit drie uitgezonden. Dat is televisie. Nee Tom, we willen dat de KLM zijn oude afspraken nakomt voordat ze nieuwe eisen stelt. Het gaat ons niet om het geld: loonsverhoging krijgen we al drie jaar niet meer en vragen we ook nu niet. De vliegers zitten met hun neus op de werkvloer en zien het KLM-produkt hardhollend achteruit gaan. De vliegers worden overal buiten gehouden. Steeds meer operationele beslissingen worden door grondfunctionarissen genomen, met sterk wisselend succes. Daar maken we ons zorgen over.

Vrijdag

De ochtend en de vroege middag worden gevuld met schrijven aan dit dagboek en een bouwvergadering over ons woonhuis in aanbouw. Door vertraging bij de levering van de kozijnen is oplevering vóór de 'bouwvak' niet meer mogelijk; het wordt september. Dat betekent een keer extra verhuizen.

Om drie uur dient het kort geding in Amsterdam. VNV-advocaat Sandberg vraagt van de KLM ondertekening van het vlak voor Pinksteren bereikte akkoord. In een betoog van drie kwartier ontkent KLM-advocaat Wiersma overeenstemming daarover in alle toonaarden en schildert de vliegers af als niets ontziende geldwolven. Mijn bloed kookt. Behalve dat we de laatste jaren al ruim twintig procent hebben ingeleverd, is uit ons pensioenfonds meer geld in de KLM gepompt dan ze in haar hele geschiedenis aan winst heeft geboekt. Het lijkt wel of het er niet toe doet wat je zegt in de rechtszaal: wie het langst praat, wint.

Dan doet rechtbankpresident Gisolf iets heel onverwachts. Hij zegt dat partijen over en weer worden geacht alles te hebben weersproken, veegt de tafel schoon en gaat doodleuk op de stoel van bemiddelaar zitten. Hij wil de zaak 'als een ui afpellen' en dan 'de trap van bovenaf schoonvegen'. Stukje bij beetje komt het verhaal boven tafel. De KLM vindt op grond van een vergelijkingsrapport de vliegers plotseling veel te duur en heeft bedacht dat ze best een paar jaar langer kunnen werken om zo te kunnen besparen op pensioenpremie. Ze weigert afspraken na te komen of een CAO voor 1995 af te sluiten, en wil in plaats daarvan, nota bene op een moment dat het bedrijf een recordwinst maakt, per se eerst de vliegerkosten aanpakken. Uitermate onfatsoenlijk, zegt de VNV, die de hoge salariëring en vroege pensionering terecht vindt, gezien de grote lichamelijke en psychische belasting en de risico's van het beroep. De VNV erkent de juistheid van het KLM-rapport niet en wil het hoofd niet op het hakblok leggen.

Het gaat Gisolf erom allereerst een eenvoudige en voor beide partijen aanvaardbare vergelijkingsmethode voor de vliegerkosten te vinden en doet een voorzet. Die komt partijen te rauw op het dak vallen om ter plekke de gedachten te kunnen ordenen. Met huiswerk worden partijen tot dinsdag naar huis gestuurd: Gisolf hecht aan de zondagsrust. Bij thuiskomst blijkt mijn 'parlement' via de televisie al te weten wat de afloop is. Op het RTL-nieuws trek ik mijn sokken op; bij de NOS kom ik niet in beeld.

Om half negen ga ik met Trijnie naar dansschool Altena. Tijdens een sfeervol eindbal met levende muziek worden de diploma's uitgereikt. Wij hebben het examen brons met goed gevolg afgelegd en kunnen in het vervolg gekwalificeerd de dansvloer betreden.

Zaterdag

's Morgens om negen uur zitten we in de auto; we gaan op bezoek bij jarige jeugdvrienden. Alieke en Wouter blijven thuis, ze hebben nu en dan recht op een gezond gebrek aan aandacht. Langs Schiphol rijdend zien we op het vrachtplatform een Antonov-vrachtvliegtuig staan. Mijn vrouw vertelt me dat het voor Irak bestemde gesmokkelde wapentuig via Schiphol was gekomen. Ik zeg het idee te hebben dat er wel vaker spul aan boord zit zonder dat de vervoerder daar enige weet van heeft. Twee jaar geleden werd een Keniaanse gezagvoerder boven voormalig Joegoslavië gedwongen te landen en in de gevangenis gegooid omdat hij wapens aan boord bleek te hebben. Die stonden niet op de vrachtbrief, dus hij wist er niets van. Toen hij uiteindelijk aan zijn land werd uitgeleverd ging hij daar nog eens de gevangenis in omdat hij de regering in diskrediet had gebracht. Vliegers staan aan meer risico's bloot dan je op het eerste gezicht zou zeggen.

Ondanks het slechte weer is het heerlijk weer eens door Groningen te wandelen. Trijnie komt uit Groningen en na mijn opleiding heb ik er een jaar met haar samengewoond. Het 'Anton Pieck-straatje' op de Grote Markt krijgt al aardig gestalte. De Herenweg is net als Schiphol goeddeels opengebroken. Ik heb wel eens een buitenlander horen opmerken: “Nederlanders zijn niet gelukkig als ze niet ergens in de grond kunnen graven.” Met onze vriendin en haar dochter eten we Vietnamese fondue aan de Vismarkt. Daarna gaan we naar Leek om te vieren dat een vriend Abraham heeft gezien. Op het feest zie ik hoogst verbaasde reacties wanneer ik vertel dat het onzin is dat praktisch iedere gepensioneerde vlieger voor weinig geld de KLM gaat beconcurreren. Slechts een klein percentage voelt zich na pensionering nog fit genoeg en in staat om bij een andere maatschappij door te vliegen. Zij verhuren zich tegen een normaal salaris - hun nieuwe collega's zijn ook niet gek en waken voor 'cheap labour'. Het accepteren van doorvliegen alleen voor nieuwe vliegers ziet de VNV als onfatsoenlijk: geërfde arbeidsvoorwaarden hoor je door te geven en niet onderweg zelf in te pikken. Om vier uur 's morgens rijden we Hoofddorp weer binnen. Wouter ligt op bed, Alieke is bij een vriendin blijven slapen.

Zondag

Uitslapen geblazen. Om half elf kruip ik achter mijn notebook om aan dit dagboek te werken. Roger belt van kantoor over de laatste aanpassingen in de opmaak van Op de Bok - hij was er vrijdag niet meer aan toegekomen. We faxen over en weer. Morgenochtend moet de floppy bij de drukkerij zijn. Trijnie serveert croissants met roomboter en vruchtenjam. We zien in de tennisfinale op Roland Garros jeugdster Michael Chang het onderspit delven tegen het fysieke geweld van Thomas Muster. Aan het eind van de middag wandelen we naar de bouwplaats; maandag worden de laatste ruiten gezet. De kaasfondue verteren we terwijl op het circuit van Montreal Jean Alesi het verjaardagscadeau van zijn leven krijgt.

Maandag

Ik bel even naar kantoor. Het bestuur is met de KLM in bespreking, Op de Bok is helemaal klaar en het kort geding dient pas morgen. Ik spreek af vandaag thuis te blijven. Even later rolt een fax binnen met een spotprent van Bouw. Ron Deurloo, de tekenaar, belt me erover op. Benno heeft hem toevallig gezien en vindt het onverstandig hem te plaatsen. Ron en Roger vinden dat het moet kunnen. Ik ben het met hen eens: de directie toont ook niet al te veel consideratie met onze gevoelens. Ik vraag de drukker hoe laat hij uitsluitsel moet hebben en bel dan Benno om hem te zeggen dat ik zijn advies vooralsnog naast me neerleg. Als hij vroeg in de avond nog eens belt, besluit ik maar te buigen.

Dinsdag

Om tien uur zitten we in de rechtszaal. Ter ondersteuning van de KLM-advocaat is deze keer directeur Den Hartog aanwezig. De zitting is van korte duur. Druk overleg in het weekend en op maandag hebben geen overeenstemming over de vergelijksprocedure opgeleverd. De KLM ziet wel wat in de rechtbankpresident als gespreksleider en denkt met de 'pakketvergelijking', zoals het KLM-rapport door Gisolf wordt genoemd, eindelijk een breekijzer te hebben gevonden om de VNV-oester te openen en de parel te pakken. De VNV vindt de zaak te ingewikkeld om tijdens een kort geding even af te handelen, en accepteert niet langer een gijzeling van de CAO 1995. Als de KLM nu de oude afspraken nakomt en het CAO-akkoord 1995 tekent is de druk van de ketel en kunnen we in alle rust gaan vergelijken. De KLM blijft bij haar eis tot bemiddeling. Uitspraak aanstaande donderdag; tot dan geen acties.

Woensdag

Diepe treurnis. Alieke heeft eindexamen gedaan en een her gekregen. We gaan voor de afleiding een paar uur naar Amsterdam. Onderweg even langs kantoor voor de foto. De eerste artikelen voor het nieuwe nummer zijn binnen. Tegen borreltijd komt een collega langs. Hij wordt er doodziek van op elke verjaardag zijn salaris te moeten verantwoorden. Hij zit niet in de drugs, steelt niet en handelt niet in wapens, zegt hij. Hij heeft gewoon een CAO. Vliegers kunnen een kunstje dat niet veel anderen kunnen. Over het salaris van Cruijff zeurt ook niemand.

Donderdag 15 juni

Vandaag met mijn ouders op stap - eerst naar de verjaardag van een oom, daarna een nieuwe Rolls (rolstoel) uitzoeken. Sinds mijn vader zijn heup heeft gebroken kan hij niet meer goed lopen. Mijn tachtigjarige moeder kan hem de stoep niet op krijgen dus ze heeft een motortje nodig. Van het front geen nieuws - er wordt niet onderhandeld. Vanmiddag doet Gisolf uitspraak. Het doet er niet veel toe. Hij zal de KLM niet dwingen iets te tekenen dat ze niet willen. Als hij de VNV veroordeelt tot het accepteren van bemiddeling is de vraag: waarover. De KLM wil eerst een kostenvergelijking en de VNV wil eerst een CAO. De zaak zit muurvast.