Heilige grond

Al deed Jan Timman niet mee, hij was toch bijna iedere dag aanwezig bij het kampioenschap van Nederland en ik nam de gelegenheid waar om hem te vragen hoe het nu precies gesteld was met die partij Kasparov-Vaganian uit Novgorod, waar ik het vorige week over had. Ik suggereerde toen dat beide spelers misschien een vroegtijdige damewinst voor wit over het hoofd hadden gezien. Wat Kasparov betreft blijkt dat in ieder geval niet waar te zijn. Timman vertelde dat Kasparov heel lang nadacht over zijn twaalfde zet en na afloop van de partij erg trots op zichzelf was. “Ik heb zijn slimme plan om een dame te offeren doorzien“, zei hij. Dat het echt een plan van Vaganian was, kan ik niet geloven. Kasparov bracht op de elfde zet een openingsnieuwtje. Om dan, in een onbekende stelling, waarvan je kan verwachten dat Kasparov hem thuis grondig bestudeerd heeft, te reageren door een zet later doodgemoedereerd een dame te geven voor twee stukken en vage aanvalskansen, daarvoor moet je wel een IJzeren Hein zijn. Ik betwijfel ook of Kasparov terecht het dame-offer uit de weg ging. Maar hij had het gezien, dat is nu zeker.

Timman hoefde niet ver te lopen om het kampioenschap te volgen. De organisatoren van Wolters Kluwer hadden besloten dat hun kampioenschap dit jaar in het hart van Amsterdam gespeeld moest worden, in De Balie, vlak bij het Leidseplein. Heilige grond. Op een steenworp afstand (voor de hand liggende lengtemaat op deze traditionele ontmoetingsplaats van voetbalsupporters) werd Donner in 1954 voor het eerst kampioen van Nederland in het gebouw waar nu een café met de vreeswekkende naam de Bulldog is gevestigd, maar toen het Gezag in de gedaante van de politiepost Leidseplein, waar men de lastige Amsterdammer Donner goed kende. Honderd meter verderop, in de Marnixstraat, moest op 15 december 1935 politie te paard een dolzinnige menigte in bedwang houden toen gemeld werd dat Euwe met 27. Dxe6+ een eind had gemaakt aan de laatste hoop van Aljechin om zijn wereldkampioenschap te prolongeren. Toen de partij een uurtje later remise werd gegeven hieven de toeschouwers binnen in theater Bellevue spontaan het Wilhelmus aan. Ja, hier is schaakgeschiedenis geschreven.

Dit jaar was het de Bosniër Ivan Sokolov die geschiedenis schreef met zijn formidabele start van 6 uit 6. Het doet denken aan het toernooi van 1977, toen Kortchnoi de kaaskoppen liet zien hoe je schaken moet en met overweldigende voorsprong kampioen werd. Alleen tegen Sosonko was Sokolov even in gevaar, voor de rest ging het wonderbaarlijk makkelijk. Hoe doet hij dat toch? Nagenietend aan de bar zei Sokolov steeds dat zijn tegenstanders het voor hem hadden gedaan, alsof hem zelf geen enkele verdienste toekwam, maar zo kan het toch niet zijn. Zijn stijl is agressief en ideeënrijk, en hij ziet heel veel. Soms is hij niet in de goede stemming om topprestaties te leveren, maar als het goed met hem gaat, gaat het ook erg goed.

Wit Sokolov-zwart Wiersma, derde ronde

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Pg1-f3 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. b2-b4 In zijn boek The Classical King's Indian spreekt John Nunn zijn verbazing er over uit dat deze voor de hand liggende zet, waarmee wit meteen actief wordt op de damevleugel, niet vaker gespeeld wordt. In dit toernooi werd het tekort aangevuld. 9...Pf6-h5 10. Tf1-e1 Een onbekende zet die na Sokolovs successen in dit toernooi niet lang onbekend zal blijven. In Sosonko-Reinderman, eerste ronde, werd gespeeld 10. Pd2 Pf4 11. Lf3 f5 12. a4 en in plaats van het gebruikelijke 12...g5 deed Reinderman nu improviserend 12...c6 13. La3 cxd5. Wit kwam goed te staan, maar er werd snel remise overeengekomen. In Sosonko-Van Wely, derde ronde, werd 10. c5 Pf4 11. Lxf4 exf4 12. Tc1 h6 13. h3 g5 gespeeld. Volgens Nunn staat wit hier een tikje beter, maar zwart won. 10...f7-f5 Twee ronden later probeerde Van Wely zwarts spel met 10...h6 te verbeteren. 11. Pf3-g5 Ph5-f4 12. Lc1xf4 e5xf4 13. Ta1-c1 Kg8-h8 14. Pg5-e6 Lc8xe6 15. d5xe6 Lg7-e5 16. Le2-f3 c7-c6 17. Dd1-b3 f5xe4 18. Pc3xe4 Pe7-f5 19. Pe4-c5 Pf5-d4 20. Db3-d3 Tf8-e8 21. Pc5xb7 Dd8-c7 22. Pb7-a5 Ta8-b8 23. c4-c5 d6-d5

24. b4-b5 Een fraaie en zeer verrassende zet. Wit geeft de dekking van zijn Pa5 op en zet zijn pion op een veld waar hij op drie verschillende manieren genomen kan worden. Maar alles heeft bezwaren voor zwart: 24...cxb5 geeft wit een sterke vrijpion en verzwakt d5, op 24...Dxa5 komt 25. Txe5 en na 24...Txb5 of 24...Pxb5 heeft wit 25. Pxc6. 24...Te8xe6 25. Pa5xc6 Pd4xc6 26. b5xc6 Tb8-d8 27. Lf3xd5 Te6-e7 28. h2-h3 Dc7xc6 29. Ld5xc6 Td8xd3 30. Lc6-f3 Td3-d7 31. c5-c6 Td7-c7 32. Lf3-g4 Kh8-g7 33. Lg4-d7 Kg7-f6 34. Tc1-b1 Te7xd7 35. c6xd7 Tc7xd7 36. Te1-d1 Td7-c7 37. Tb1-c1 Tc7-b7 38. Tc1-c6+ Kf6-f5 39. Tc6-c2 h7-h5 40. Kg1-f1 g6-g5 41. Td1-d8 Tb7-b1+ 42. Kf1-e2 g5-g4 43. Td8-f8+ Zwart gaf op.

Wit Sokolov-zwart Van Wely, vijfde ronde.

De eerste negen zetten als in de vorige partij. 10. Tf1-e1 Wits ongebruikelijke tiende zet is dus niet zomaar een bevlieging geweest, maar het begin van een doordacht systeem. Nu speelt Sokolov het tegen een groot kenner van de variant. Van Wely speelt met wit zelf ook vaak 9. b4, maar na 9...Ph5 vervolgt hij altijd met 10. g3. 10...h7-h6 11. Pf3-d2 Ph5-f4 12. Le2-f1 f7-f5 13. c4-c5 g6-g5 Een wedloop, zoals zo vaak in deze variant van het konings-indisch. Van Wely zal te laat komen en liefhebbers van de konings-indische verdediging, tot Kasparov toe, zullen deze partij ernstig moeten bestuderen om zijn spel te verbeteren, want de rechtlijnige aanpak van Sokolov zal in de toekomst door velen worden nagedaan. 14. c5xd6 c7xd6 15. Pd2-c4 g5-g4 16. b4-b5 Tf8-f6 17. Dd1-b3 Kg8-h7 18. b5-b6 a7-a6 19. Lc1-a3 Tf6-g6 20. Ta1-c1 h6-h5 21. Db3-b4 Lg7-f8 22. Db4-b1 h5-h4 23. Pc4-e3

Achteraf deed Van Wely gewoontegetrouw alsof hij lang optimistisch gestemd was geweest, maar hier moet hij onraad hebben geroken. Na 23...fxe4 24. Pxe4 staat wit prachtig, want 24...Pexd5 25. Pxd5 Pxd5 26. Ted1 leidt tot de val van d6 en snelle ineenstorting van de zwarte stelling, en op 24...Pf5 volgt 25. Txc8 Dxc8 26. Tc1 en zwart kan zijn paard niet blijven dekken. Noodgedwongen besluit zwart materiaal te offeren, maar de aanval die hij er voor krijgt is lang niet sterk genoeg. 23...g4-g3 24. f2xg3 h4xg3 25. e4xf5 g3xh2+ 26. Kg1-h1 Pe7xf5 27. Pe3xf5 Pf4-h3 28. Pc3-d1 Dd8-g5 29. Tc1-c7+ Kh7-g8 30. Pf5-e3 Dg5-g3 31. La3-b4 a6-a5 32. Lb4-d2 Tg6-h6 33. Pe3-f5 Zwart gaf op.