Groeiende strubbelingen rond fusie van protestantse kerken

DOORN, 17 JUNI. De kans op een spoedige vereniging van de protestantse kerken in Nederland is de afgelopen dagen niet groter geworden. De landelijke vergadering van de Nederlands Hervormde Kerk besloot gisteren in Doorn om een nieuwe bezinningsronde in te lassen over de vraag of de identiteit van de kerk wel voldoende gewaarborgd is in de nieuwe Verenigde Protestantse Kerk in Nederland. Ook besloot de synode dat een eventueel definitief besluit tot vereniging met de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk slechts met een tweederde meerderheid van de 75 leden tellende synode genomen mag worden.

De twee besluiten zijn een tegemoetkoming van het synodebestuur, het moderamen, aan een minderheid binnen de eigen kerk die op dit moment grote, zo niet onoverkomenlijke bezwaren heeft tegen een fusie. Met de extra bezinningsronde die vermoedelijk in november zal worden gehouden, hoopt het landelijke bestuur de bezwaarden en de voorstanders van fusie nader tot elkaar te brengen, zodat volgens goed hervormde traditie er uiteindelijk een breed gedragen besluit uit komt rollen. Een afwijzing van de fusieplannen is daarbij niet uitgesloten. Er ligt weliswaar een principebesluit uit 1986 waarin de drie kerken hebben gesteld dat ze zich “in staat van hereniging” bevinden en daarbij “niet meer vrijblijvend tegenover elkaar staan”, maar, zo verklaarde secretaris-generaal K. Blei van de synode deze week, in theorie kan iedere synode op een eenmaal genomen besluit terugkomen.

Op de synode, die vandaag is afgesloten, kwam de diepe verdeeldheid over het zogeheten Samen op Weg proces aan het licht. De tegenstanders, meestal gemeenten van de Gereformeerde Bond of de Confessionele Vereniging binnen de hervormde kerk, vinden dat er te weinig theologische discussies aan het fusiebesluit vooraf zijn gegaan. Ds H. Klink uit Hoornaar: “Men is bang de volkskerk te verliezen, dat is een zeer legitieme zorg. De kerk van het Verbond mag niet verloren gaan.” Ds B. Weegink uit Katwijk: “Het is moeilijk om te zeggen wat we echt willen. De belangstelling voor Samen op Weg verflauwt. Het elan ebt weg.”

De voorstanders behoren meestal tot gemeenten in minder kerkse gebieden van Nederland die al veel langer samenwerken met gelovigen van een andere signatuur, meestal de gereformeerde. Ze vinden het beschamend dat de besprekingen zo lang duren en het is volgens hen ook niet meer uit te leggen aan jongeren die opgroeien in een geseculariseerde maatschappij. Ds. mevrouw H. Keur uit Nijmegen: “Iemand die Jezus wil volgen, moet de eigen kerk durven loslaten. Durf in vertrouwen los te laten om samen op weg te gaan, naar de overkant.”

De hervormden doen er alles aan om de meningsverschillen niet te laten uitgroeien tot een confrontatie, vooral door de Gereformeerde Bond de wind uit de zeilen te nemen. Zo moet volgens synodevoorzitter ds W. Beekman ook het besluit worden gezien om alleen met een tweederde meerderheid voor kerkvereniging te kiezen. Beekman: “We moeten het draagvlak verbreden. Dit dwingt ons elkaar niet los te laten. Het is een voluit hervormd besluit, namelijk in zoverre we rekening houden met een minderheid zonder daarbij een dictaat van die minderheid te aanvaarden.”

Op de synode klonken hier en daar de eerste pogingen tot toenadering. Het synodelid ds E. Westrik uit Dordrecht, voorstander van kerkvereniging, verklaarde “ruimte” te willen scheppen voor de onwillige kerken. Westrik: “Wat doe je met iemand die zegt iets niet te willen? Ik maakte laatst met mijn gezin een fietstocht naar Ameide. Bij de brug over de Merwede zei een van mijn kinderen dat hij eigenlijk toch liever thuis was gebleven om te voetballen. Wat doe je dan. Je zegt: in Bleskensgraaf krijg je een ijsje, in Groot-Ammers gaan we rusten en in Nieuwpoort krijg je iets lekkers. Zo kom je er uiteindelijk.”

Ds. W. van der Aa uit Herwijnen, voorganger in een Gereformeerde Bondsgemeente, kwam hem tegemoet. Hij wil ondanks al zijn bezwaren tegen fusie de dialoog daarover blijven meemaken, daarbij gehoor gevend aan de oproep van Jezus Christus om indien wordt gevraagd om één mijl te gaan, ook twee mijlen te gaan. Van der Aa: “Ik wil dit proces tot het einde toe volgen, maar dan wel zuiver. Andere vormen van samenwerking dan fusie moeten bespreekbaar zijn. Het gaat ons niet om het verzet, maar om het wezen der kerk. Ik wil een kerkherstel. Ik ga dus met Westrik meefietsen op zondag, ik eet een ijsje, we gaan ergens naar de kerk, maar daarna wil ik ook weer terug naar Dordt.”

Het extra beraad van de hervormde synode heeft geen onmiddellijke consequenties voor het tempo van de fusie. Eerder dit jaar besloten de drie beoogde fusiepartners tot acht maanden uitstel, nadat 25 hervormde classicale vergaderingen om een “adempauze” hadden gevraagd. Die vindt nu plaats. Volgende week komen de gereformeerden bijeen om zich te beraden op de nu onstane situatie.