Een meisje of een jongen ?

'Is dat éthisch?', vroeg verslaggeefster Marga van Praag met uitschietende stem aan de directeur van de volgende week te openen Utrechtse Gender Preselection kliniek. De Tweede Kamer eist een verbod en de minister onderzoekt de mogelijkheden van een noodwet. Al deze opwinding heeft betrekking op de eventuele mogelijkheid om bij kunstmatige inseminatie de kans op een zoontje dan wel dochtertje te vergroten. Soms zijn daar medische redenen voor, zoals bij geslachtsgebonden erfelijke ziekten, maar in de kliniek in Utrecht kunnen, zoals in vergelijkbare klinieken in onder andere Engeland, ook paren terecht die om emotionele redenen een voorkeur hebben.

Eigenlijk is de kliniek er een beetje te vroeg, want binnenkort komt van de Gezondheidsraad over dit onderwerp een advies, dat tot stand is gekomen toen mevrouw Borst - thans minister - nog voorzitter was. Men kan aannemen dat een grote groep van mensen vanuit diverse professies en levensbeschouwelijke richtingen daar onder haar leiding grondig en langdurig met elkaar over heeft gesproken en men kan dus benieuwd zijn naar de aanbevelingen die in het rapport zullen worden gedaan. De Kamer zou er goed aan doen daar even op te wachten, voordat zij in de paniekerige opschudding die er thans heerst maatregelen treft, die toch niet te handhaven zullen blijken te zijn.

Als D66'er Van Boxtel zegt dat de volgende stap is dat toekomstige ouders een kind zullen kunnen bestellen met blauwe ogen en blond haar, blijkt daaruit dat hij toch niet helemaal goed inschat waarover het in genetisch opzicht gaat. (Ik heb overigens wel eens een moeder gesproken met zwart haar en bruine ogen, die het zo zielig vond voor haar man dat geen van hun vier kinderen op hem leek. Dus zelfs wat dat betreft zijn er nog wel nobele motieven te vinden.) De verwarring is wel begrijpelijk, omdat geslachtsselectie zo bedrieglijk lijkt op genetische manipulatie met rasverbetering als schrikbeeld in het verschiet. Maar als het gaat om beleid en regelgeving moet men toch proberen zich van zulke irrationele angsten los te maken, want het scheiden van sperma met X- en met Y-chromosomen is geen genetische ingreep.

Toen ik enkele maanden geleden over dit onderwerp schreef vroeg ik onder meer: “Waarom mogen ouders geen voorkeur hebben?” Deze vraag houdt me nog steeds bezig, want hij lijkt me te liggen aan de basis van de verontwaardiging die nu alom heerst. “Kinderen heb je niet voor het kiezen, en dat is maar goed ook”, was de stelling van het televisieprogramma NOVA donderdagavond.

Maar ouders hèbben nu eenmaal een voorkeur. Uit onderzoeken blijkt dat de overgrote meerderheid het liefst een gezin heeft met kinderen van beide geslachten, waarbij de geboortevolgorde voor de meesten niet uitmaakt. Dat is natuurlijk ook heel goed invoelbaar: vader zowel als moeder vinden zichzelf dan in het klein terug en/of vinden het juist spannend het voor hen onbekende wezen te zien opgroeien. Als er twee kinderen van dezelfde sekse zijn, wordt dan ook vaker een derde verwekt. En ouders met al een jongen en meisje hoor je tijdens de zwangerschap van de derde heel vaak zeggen dat het zo'n rustig gevoel is dat het niks uitmaakt wat het zal zijn.

Overigens zeggen zulke stille wensen vooràf bij vrijwel alle ouders niets over hun gevoelens voor het kind als dat er eenmaal is. Neurotische gevallen daargelaten - en die kun je trouwens maar beter hun zin geven 'in het belang van het kind' - vertellen ouders juist vaak hoe verbaasd ze zijn dat het kind, als het geboren is, meteen vanzelfsprekend is wat het is. Al heel snel kun je je niet voorstellen dat je babydochtertje een jongetje zou zijn, en omgekeerd.

Waarom worden zulke algemeen menselijke wensen die ieder van zichzelf en uit zijn omgeving moet kennen, zo met kracht verworpen en in een onethisch daglicht gesteld? Wensen bovendien die iedere keer vijftig procent kans hebben om te worden bevredigd. Het gaat dus helemaal niet om onmogelijke verlangens; niet om die van het type 'jaja, dat zou je wel willen, maar zo is het leven niet'. Voor een heleboel mensen is het leven wel zo, en zij krijgen zo maar van de natuur precies wat ze willen: kinderen van beide seksen.

Eigenlijk vind ik dan ook dat de kliniek beter had kunnen beginnen met ouders die graag een derde kind willen. Omdat zij bij een tweede zonder meer al vijftig procent kans hebben dat dat de sekse van hun keuze zal worden, is ingrijpen om de kans te verhogen tot zestig à tachtig procent dan nog niet zo noodzakelijk.

En noodzakelijk is het in ons land natuurlijk ook nooit. In tegenstelling tot in landen als China waar de techniek een zegen zou zijn, vergeleken met de abortus in de vierde maand als het kind een meisje blijkt te zijn, of India waar vrouwen worden verstoten of vermoord als hun vader de bruidschat niet kan betalen omdat hij zo véél dochters heeft. In Nederland is het een luxe, een echte rijkeluiswens. Maar, zoals ik de vorige keer schreef, waarom zou je niet mogen krijgen wat je liefste wens is, als je er verder niemand kwaad mee doet? Een wens die bovendien zo diep zit, dat je het er voor over hebt je eventuele kind kunstmatig in een laboratorium te laten ontstaan in plaats van gewoon al vrijend. Daarom zal het waarschijnlijk om een kleine groep gaan.

Maar doe je er inderdaad geen kwaad mee? Ik kan niets specifieks bedenken. Sommige mensen zeggen dat je hiermee in de hand werkt, dat een kind door zijn ouders niet onvoorwáárdelijk wordt gewaardeerd, maar alleen omdat het precies is wat zij wensen. Meer een consumptieve aanschaf is dan een te koesteren mensenkind. Het lijkt me vergezocht en een onderschatting van de natuur, die zulke onverwachte dingen doet met mannen en vrouwen die ouders worden.

En demografische drama's zoals in China, waar een groot vrouwentekort is ontstaan door het verbod op een tweede kind als er al een jongen is, zijn hier uiteraard ook al niet te verwachten, gezien het feit dat de meesten het liefst zowel een jongen als een meisje willen.

Al met al vind ik de commotie overbodig en vraag ik mij af waarom ik kennelijk zo onethisch denk.