Walhalla

Het is vrijdagavond en de bioscoop is voor de helft leeg. Laten wij positief blijven, de bioscoop zit voor de helft vol, want wij zijn gekomen voor de Nederlandse speelfilm Walhalla. Als het licht al uit is, stommelt er nog een klein groepje bezoekers luidruchtig binnen.

Tien minuten is de film aan de gang en dan begint het. Ik bespeur de eerste tekenen van verzet. Ik ruik de geur van een beginnende opstand, het zweet van de revolte. Het is geen verzet uit altruïsme. In de zaal vormt zich langzaam een golf van balorige kwaadaardigheid die, ik voel het, ons allen mee zal slepen.

Ik denk aan Anne Frank, dat wil zeggen ik denk aan een anekdote die betrekking heeft op het toneelstuk dat over Anne Frank is gemaakt. De anekdote is misschien niet eens waar gebeurd, maar zoals ik haar heb gehoord, speelt zij zich af in een Newyorks theatertje.

Het onderwerp is te groot geweest voor de schrijver van het stuk. De artistieke stilering heeft het niet gered tegen de rauwe werkelijkheid. Goede bedoelingen, hoe kan het anders, hebben alles kapotgemaakt. Het Achterhuis is een kartonnen decor gebleven. Buiten zit het publiek en kijkt naar binnen. Dan zwaait plotseling de toneeldeur open. Acteurs, verkleed als agenten van de Grüne Polizei, stormen binnen. Alles wordt met geweld omvergesmeten. Er wordt gezocht en er wordt gesnauwd: “Wo sind die Juden!”

En dan gebeurt er iets vreemds. Het publiek neemt het niet. Men neemt het niet dat van zo'n gebeurtenis kunst is gemaakt. Op hetzelfde moment komt het publiek in verzet. Er is niets meer aan te doen. Het publiek ruikt bloed. Men zal de makers van dit stuk treffen in hun meest kwetsbare punt: in hun geloofwaardigheid. Heel even wordt het publiek zelf acteur. In een meedogenloos ogenblik speelt het publiek of het de bedoelingen van het stuk totaal niet begrepen heeft. Het ongelooflijke gebeurt. Het publiek kiest partij tegen de familie Frank en vóór de Grüne Polizei.

Wo sind die Juden? Iemand in de zaal staat op en roept: “Ze zitten daar achter! Achter die deur!” Bijval, gejuich. Het publiek is het er helemaal mee eens. Haal ze op, arresteer iedereen die op het toneel staat en voer ze weg naar een concentratiekamp. De acteurs, zo althans stelt ik het mij voor, kijken ontzet de zaal in, maar zij zien niets anders dan een onheilspellend zwart gat. Zij horen alleen de aanmoedigingen als de kleine Anne wordt gevonden en weggeleid.

Wij zitten nog steeds in Tuschinski 2 en kijken naar Walhalla, de film van Eddy Terstall. Het gaat over een dorpje in Zeeuws-Vlaanderen, waar neonazi's het aan de stok krijgen met Marokkanen. De neonazi's zijn kale koppen, die een verachtelijk klinkend dialect brabbelen, binnen de eigen familie neuken en met hun handen eten. De Marokkanen daarentegen zijn aardige, vriendelijke mensen. Zij spreken algemeen beschaafd Nederlands en houden keurig de deur open als een meisje binnenkomt. Misschien is dat ook de werkelijkheid. Het is heel goed mogelijk dat neonazi's bralzieke apen zijn en Marokkanen beschaafde mensen, die tegen de verdrukking in een winkeltje runnen.

In het eerste kwartier worden de Marokkanen getreiterd en gepest. Het wordt erger, je ziet het aankomen. De eerste Marokkaan wordt in elkaar geslagen en een auto wordt bekrast, wat je in een Nederlandse film nooit helemaal ziet, want dat zou zonde zijn van zo'n dure auto. Een winkel wordt in brand gestoken en een tweede Marokkaan in elkaar geslagen. Het is hard, simpel, schokkend, realistisch. En slaapverwekkend. Als de derde Marokkaan aan de beurt is, begint het publiek partij te trekken voor de neonazi's.

Het publiek begint de acteurs te sarren. Tijdens een vechtpartij roept iemand: “Ajax!” De hele zaal roept: “Ajax! Ajax!” Maar de acteurs staan niet op het toneel. Zij staan in een film. Daarom horen zij niets en spelen zij eendimensionaal verder. Het publiek leeft mee: “Harder! Achter je! Sla d'r op!” Dan staat iemand op en loopt naar de uitgang. In de verlichte deuropening roept hij met opgeheven armen: “Wat een kutfilm. Doei!” De hele zaal loeit uit volle borst mee: “Doei!!”

Bent u ook voor neonazi's? Gaat dat zien, voordat het te laat is.