Vrijdag 16; Novib-broertje

Komt dat even goed uit! De eindexamens zijn achter de rug en de Novib viert de uitgave van de 125-ste titel in haar reeks boeken uit ontwikkelingslanden. Daarom geeft Novib alle geslaagde middelbare scholieren de komende weken bij de uitreiking van het diploma een feestelijke verhalenbundel cadeau. In zakformaat, met als titel De eerste keer. Je weet wel.

Is de Novib op de toer van bekentenisliteratuur en dient seks als smeermiddel voor bewustmaking van ontwikkelingshulp? Je vreest het ergste maar het valt mee. Vijf jonge talenten uit ontwikkelingslanden en vijf jonge Nederlandse schrijvers hebben een kort verhaal geleverd voor de bundel. Het is een leuk en leesbaar boekje. Waarbij opvalt dat de Nederlandse auteurs - Ronald Giphart, Arnon Grunberg, Hermine Landvreugd, Josien Laurier, Joost Zwagerman - directer ingaan op de suggestie van de verzameltitel dan 'Biyi Bandele Thomas, Merle Hodge, Ninotchka Rosca, Ed Vega en Beth Yahp - de schrijvers uit ontwikkelingslanden. Misschien hebben die een anders geformuleerd verzoek gekregen om voor scholieren in de eindexamenklas te schrijven. In ieder geval gaan hun verhalen over opgroeien en onderwijs. De Nederlandse schrijvers weten de weg naar de erotiek in hun bijdragen met geroutineerd gemak te vinden. Dat maakt ze onder middelbare scholieren ook zo populair.

Het samenhangende thema van het boekje is het overgangsmoment van jeugd naar volwassenheid, rites de passage. Dit begrip is afkomstig uit een studie over Afrikaanse stammen van de Nederlands-Franse etnoloog Arnold van Gennep, Les rites de passage uit 1900. Volgens Van Gennep bestaan in primitieve samenlevingen rituelen om iedere overgang van de ene situatie in de andere te formaliseren: de wisseling van de seizoenen en de verandering in de stand van de maan, de inwijdingen bij de pubertijd en eerste ongesteldheid, de verhuizing naar een nieuw dorp, de verandering in levensfases, de ceremoniële hoogtepunten zoals huwelijk en dood. Alles verandert, uitgaand en inkomend. Niet de passage zelf, maar de beleving ervan telt.

Zo is het niet bedoeld in de Novib-bundel. Die gaat over de stap naar de toekomst, waarin alles mogelijk is, keuzes openliggen en de kijk op de wereld zich verbreedt, zoals Novib-voorzitter Hedy d'Ancona in het voorwoord schrijft. Terloops vraagt ze steun aan de lezers in Nederland, betrokkenheid en aandacht 'hier' voor de mensen 'daar'. Maar dat lijkt bijzaak.

Vroeger heette de romanserie van Novib 'De Derde Spreker'. Dat verwees naar solidariteit met de opkomende mondigheid van de Derde wereld. Die tijd is twintig jaar later voorbij. Ontwikkelingshulp privatiseert zich via de Nationale Postcodeloterij, de Novib krijgt voor de bundel De eerste keer steun van de Informatie Beheer Groep, de verzelfstandigde dienst van het ministerie van Onderwijs belast met de studiefinanciering.

Met duurzame ontwikkeling, het handelsmerk van de Novib-methode, heeft de verhalenbundel voor de eindexamenscholieren niet veel te maken. Alleen Ronald Giphart doet een poging een verband te leggen met ontwikkelingslanden, door zijn korte verhaal over neuken de vorm te geven van een brief aan zijn 'Foster Parents-broertje'. Maar die hoort helemaal niet bij de Novib. Ook dat is een rite de passage.