Het beroemdste konijn ter wereld; Veertig jaar Nijntje

Tentoonstelling Dick Bruna. Museum Flehite, Westsingel 50, Amersfoort. Di-vr 10-17u, za en zo 14-17u.

Hoeveel lijntjes heb je nodig voor een tekening van een berglandschap met een opkomende zon? Vier, als je Dick Bruna heet. Drie schuine voor de bergen en een halfronde voor de zon. En meer dan drie kleuren hoef je ook niet te hebben: geel en blauw en groen. Hoeveel tekeningen heb je nodig om een verhaal te vertellen? Eén, als je Dick Bruna heet. Dan teken je bijvoorbeeld een hindernis van een @@@ springwedstrijd voor paarden waar een van de rood-wit geschilderde balken vanaf is gevallen. Een stuk of tien lijnen maar, en drie of vier kleuren, maar wie er naar kijkt, weet meteen wat er net is gebeurd: het paard heeft niet hoog genoeg gesprongen, het wereldkampioenschap is verloren, de ruiter heeft jarenlang voor niets geoefend, en het paard heeft misschien wel pijn aan zijn been.

De rijzende zon en de kapotte hindernis hangen allebei op posterformaat in Museum Flehite in Amersfoort. Daar is een tentoonstelling te zien van het werk van Dick Bruna. Je kunt er kijken naar de tekeningen die hij de afgelopen vijftig jaar heeft gemaakt: voor zijn eigen boeken over Nijntje, Snuffie, Boris Beer en matroos en tuinman Jan, maar ook voor de detectiveromans die de uitgeverij van zijn vader in de jaren vijftig en zestig uitbracht in de pocketserie 'Zwarte Beertjes'.

Het is niet moeilijk om in de omslagen voor die goedkope boekjes al te zien dat ze door Dick Bruna zijn ontworpen: meestal gebruikt hij maar een of twee kleuren, terwijl de figuren zo eenvoudig mogelijk getekend zijn. De beroemde Engelse detective The Saint lijkt van een paar luciferhoutjes gemaakt; boven zijn eihoofd zweeft een ronde stralenkrans, want hij is tenslotte De Heilige. En het zwarte mannetje dat op alle boeken van de Nederlander Havank staat, ziet er met een paar kleine veranderingen op iedere kaft weer anders uit.

Dit jaar is het veertig jaar geleden dat Nijntje Pluis werd geboren. Ze zag er toen nog niet zo uit als nu, maar eigenlijk nóg liever; haar oren waren wat wolliger en stonden scheef op haar hoofd, en alleen het gezicht met de puntjesogen en het kruisneusje waren hetzelfde. Pas in 1963 tekende Dick Bruna Nijntje zoals we haar nu kennen: in heel strakke lijntjes, met het gezicht recht naar je toe. Zo werd ze het beroemdste konijn ter wereld.

Op de tentoonstelling in Amersfoort kun je zien in welke talen Nijntje allemaal gelezen wordt, of liever hoe ze in het buitenland heet: Miffy in Engeland, Nina in Duitsland, Kleintjie of Umtwanana in Zuid-Afrika, Coelhinho in Portugal. Er hangen ook Nijntjeboekjes in talen die ik niet kon thuisbrengen (Nènchi ta bai laman, Minnin ulmaretki) of talen waarvan ik de lettertekens niet eens kon lezen. Nijntje verschijnt ook in het Arabisch en het Hebreeuws, en in Japan, waar ze net zo bekend is als Michael Jackson.

Volgens Museum Flehite is de Dick Bruna-tentoonstelling speciaal voor kinderen ingericht. Je kunt er een reuzedraaipuzzel doen, tekenen en kleuren, een groot Dick Bruna-Electro spelen en luisteren naar op de band opgenomen verhalen in een zitkuil met Nijntje-kussens. Toen ik er was, op de tweede dag van de tentoonstelling, was de puzzel jammer genoeg al groezelig en het Electrobord kapot; de potloden hadden geen punten meer en het knopje om de geluidsband aan te zetten was eraf.

Gelukkig kun je altijd nog kijken naar de prachtige zeefdrukken (een soort schilderijen) van plaatjes uit de boeken van Dick Bruna. En als je toch een spelletje wilt spelen, kun je altijd nog een wedstrijdje doen wie in de uitstalkast van Dick Bruna-vertalingen het meeste talen herkent. Naast Nijntje aan zee hangen ook nog twintig buitenlandse versies van Snuffie en de brand en van een boekje dat Dick Bruna maakte om kinderen te leren lezen. Jaz pa berem! - of, zoals ze in Zuid-Afrika zeggen: Ek kan lees.