Vijf jaren maken Russisch theater nóg tragischer

Tsjechovs 'Kersentuin' is op 16 en 17 juni te zien in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Aanvang 19.30 uur.

AMSTERDAM, 15 JUNI. “Misschien is het einde tragischer geworden, omdat ons leven tragischer is”, zegt Lev Dodin, regisseur van het Maly Drama Theater van St. Petersburg dat in het begin van deze week in het Holland Festival optrad met Gaudeamus, een tragisch-kolderiek verhaal over het Russische soldatenleven.

Niet dat de voorstelling, die in Dodins thuisbasis overigens al vijf jaar op het repertoire van het theater staat, in die tijd wezenlijk is veranderd. Ook vijf jaar geleden eindigde het spektakel, oorspronkelijk het resultaat van groepsimprovisaties, al met het 'tragische einde' dat het Russische publiek zo dierbaar is: de dood van alle betrokkenen.

“Maar het voelt nu anders”, meent Dodin. “De afgelopen jaren zijn tragische jaren geweest, waarin in Rusland veel illusies zijn verloren, en niet langer kun je feilen aan de regering toeschrijven. Het zijn de mensen zelf die feilen”.

Gaudeamus wordt gespeeld door zeventien jonge acteurs, die allen ex-leerlingen zijn van Dodin, die ook docent is aan de Theater-academie van St. Petersburg. Later deze week komt in een tweede voorstelling van het gezelschap een oudere generatie leerlingen van Dodin aan beurt, als eveneens voor het Holland Festival Tsjechovs Kersentuin wordt opgevoerd.

Je hoort zo vaak dat sinds de afschaffing van het Sovjet-socialisme de Russische jeugd zo materialistisch is geworden. Heeft het beroep van acteur nog wel dezelfde aantrekkingskracht en het prestige van vroeger? Dodin: “Tien jaar geleden was het populairder natuurlijk, omdat de maatschappij veel minder dan nu gelegenheden bood tot het beleven van je eigen individualiteit. Maar als we een nieuw lid voor het gezelschap zoeken, dienen zich nog altijd duizenden kandidaten aan. Ik maak me geen zorgen”.

Nee, in feite lijkt er voor Dodin, sinds 1983 theaterdirecteur/ regisseur en ook al twintig jaar theaterdocent, en voor zijn repertoiretheater in St. Petersburg niet zo heel veel veranderd. De zalen aan de Rubinstein-straat 18 zijn nog steeds uitverkocht en ook het oude repertoire, voor een groot deel bestaande uit Russische klassieken, kan voor een groot deel nog mee. Daaronder is bijvoorbeeld Dom (Huis) van Fjodor Abramov, dat al vijftien jaar op het repertoire staat.

Nu ja, er is natuurlijk de vrijheid, zegt Dodin. Niet langer behoeft men voor een voorstelling de toestemming van de politieke leiding van de stad, zoals voor Gaudeamus, dat voorafgaand aan de première in 1990 een jaar lang niet was verboden, en niet was goedgekeurd. En inmiddels maar repeteren om het spektakel warm te houden. Een tournee naar het buitenland had er onder de toen geldende omstandigheden natuurlijk zeker niet in gezeten. “Het was sport in de oude verhoudingen om voor een bepaalde voorstelling toestemming te verkrijgen. Maar ik wil niet suggeren dat ik heimwee heb naar die tijd”.

Gaudeamus duurt twee-en-een-half uur, wat niet lang is voor een Russische toneelvoorstelling, want in Rusland worden de sentimenten veelal traag uitgesmeerd. Zijn alle voorstellingen van Dodin zo kort? “Komt u maar eens langs. We hebben een produktie naar Dostojevski van tien uur en Dom is ook nog altijd zeven uur”.