Syrië en Israel kunnen niet op dollars rekenen; Optimisme over vredesproces

WASHINGTON, 15 JUNI. Israelische topdiplomaten en vooraanstaande Amerikaanse Midden-Oosten-deskundigen in Washington zijn nu optimistisch gestemd over het Israelisch-Syrische vredesproces. “De Syrische president Hafez al-Assad ligt nu stevig op de vredeskoers”, zegt Judith Kipper, de Midden-Oosten-specialiste van CSIS, het Centrum voor Strategische en Internationale Studies, in de Amerikaanse hoofdstad.

Ook een hooggeplaatste Israelische diplomaat in Washington is van oordeel dat het optimisme dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, eind vorige week uitstraalde na zijn rondreis door het Midden-Oosten gefundeerd is. “De aanstaande hervatting van de besprekingen tussen de stafchefs van Israel en Syrië in Washington is een belangrijke ontwikkeling. Er moeten nog veel obstakels worden overwonnen maar we zijn op de goede weg”, zegt hij.

Judith Kipper is na een recent bezoek aan Syrië euforisch gestemd over de vredessfeer in de hoofdstad Damascus. “Er staan op veel plaatsen in Damascus grote borden waarop het woord 'vrede' staat. Soldaten zie je nog maar sporadisch op straat. De sfeer in Damascus is ontspannen. De Syrische economie is een van de snelst groeiende ter wereld”, zegt zij. De Syrische zakenwereld staat volgens Kipper met vooruitzichten op verbeterde betrekkingen met de VS en mogelijke handelsbetrekkingen met Israel voor honderd procent achter het besluit van president Hafez al-Assad om vrede met Israel te sluiten. Ook kan de Syrische president op de steun van het Syrische leger rekenen, dat volgens haar onder generaal Hikmat Shihabi “zorgvuldig buiten de politiek is gehouden”.

Daarentegen kan de Syrische president niet vertrouwen op zo'n negen veiligheidsdiensten die ter beveiliging van zijn regime in het leven zijn geroepen. De leiders van deze geheime diensten, die ook elkaar bespioneren, zijn zich gaan gedragen als kleine vorsten. Hun betrekkelijke onafhankelijkheid ontlenen zij aan het voortduren van het Israelisch-Syrische conflict. Een Israelisch-Syrische vrede zou aan hun met onder andere drugsgelden gesmeerde machtsposities een einde kunnen maken. Daarom moet de Syrische president voor deze veiligheidsdiensten, in de huidige kritieke fase van het vredesproces met Israel, zeer op zijn hoede zijn.

In Amerikaanse politieke kringen is het een uitgemaakte zaak dat de Israelisch-Syrische vrede het voorbeeld van de Israelisch-Egyptische vrede zal volgen. Voor vrede met Egypte gaf Israel indertijd de hele Sinaï-woestijn op. Volgens dit precedent, waaraan de Syrische president zich heeft vastgebeten, zal de regering van premier Yitzhak Rabin voor vrede met Syrië de hele Hoogvlakte van Golan moeten afstaan en daarvoor van het Israelische volk via het door hem beloofde referendum het ja-woord moeten vragen.

Voor vrede krijgen premier Rabin en president Assad geen of bijna geen Amerikaanse dollars. Buitenlandse hulp is in het door de Republikeinen veroverde Amerikaanse Congres een pijnlijk onderwerp geworden. Het mes is er al in gegaan en volgens een woordvoerder van de sterke pro-Israelische pressiegroep AIPAC en assistenten van senatoren en afgevaardigden is ook de grote Amerikaanse dollarsteun aan Israel ter grootte van drie miljard dollar per jaar in de nabije toekomst niet veilig. “Als we al denken aan het beknotten van de financiële hulp aan Israel en Egypte kan Syrië het wel vergeten voor vrede met Israel op een dollarstroom uit de Amerikaanse schatkist te kunnen rekenen. Syrië wordt in de Amerikaanse politiek nog geïdentificeerd met terrorisme. De Amerikanen zijn bovendien niet weg van de Syrische rol in Libanon en de Syrische steun aan de PKK, de gewapende Koerdische oppositie in Turkije”, zegt de hoofdassistent van een invloedrijk Congreslid. “Voor vrede met Israel zal Syrië van de lijst van terroristische landen worden geschrapt en zal het een hogere kredietwaardigheid krijgen. Dat is het en niet meer. Mij zou het verbazen gezien de politieke stemming in Washington als Syrië ook nog met veel Amerikaanse dollars zal worden beloond. Misschien wel wat, maar beslist niet veel.”

Andere stemmen op Capitol Hill waarschuwen premier Rabin bij voorbaat niet in Washington te komen zeuren om dollars voor president Hafez Assad zoals hij voor koning Hussein en Yasser Arafat heeft gedaan en nog steeds doet. Daar komt een reactie op. We zijn het beu. Waarom betaalt Israel niet? Onze delegaties komen met fantastische verhalen over de Israelische welvaart naar Washington terug, zeggen zij.

Een ander potentieel heet hangijzer in de Amerikaanse politiek is de vraag of Amerikaanse troepen al dan niet in het raam van een internationale vredesmacht een rol moeten spelen in de door de regering-Rabin geëiste veiligheidsstructuur op de Golan. Binyamin Netanyahu, de leider van de nationalistische Likud-oppositie, is er via zijn invloedrijke kanalen in geslaagd deze kwestie in het hart van het politieke debat in Washington rond het Israelisch-Syrische vredesproces te plaatsen.

In het nieuwe politieke klimaat in Washington, waar het mislukken van de VN-interventie in Somalië en de Bosnië-problematiek heel zwaar wegen, heeft zich een sterke gelegenheidscoalitie gevormd tussen Likud en de sterke conservatieve vleugel in de Republikeinse partij en verscheidene christelijke groeperingen tegen 'vrede voor land'. De Likud-propaganda jaagt de Amerikanen de stuipen op het lijf met scenario's volgens welke Amerikaanse troepen op de Golan een schietschijf zouden worden voor vanuit het nabijgelegen Zuid-Libanon opererende Hezbollah-terroristen. Zal Jesse Helms, de invloedrijke voorzitter van de commissie voor buitenlandse zaken van de Senaat, zich tegen plaatsing van Amerikaanse troepen, zelfs vijfhonderd Amerikaanse waarnemers, op de Golan verzetten? Premier Rabin wil die Amerikaanse veiligheidsgarantie om met vertrouwen het Israelische volk in het referendum de vrede te kunnen voorleggen. Juist om die reden loopt Likud daar in Washington tegen storm.

Hooggeplaatste Amerikaanse en Israelische diplomaten in Washington zijn echter van mening dat als president Bill Clinton het Israelisch-Syrische vredesverdrag aankondigt het Congres, zelfs met zijn nieuwe Republikeinse meerderheid, niet zal dwarsliggen en Amerikaanse troepen een rol in de vredesstructuur op de Golan zullen spelen. Deze opvatting wordt zelfs gedeeld door haviken uit de zeer conservatieve hoek van de Republikeinse partij.