'Sociale ouder' wenst band met kind te bezegelen

Op een syposium over 'sociaal ouderschap' is vandaag gepleit voor een snelle invoering van juridisch ouderschap voor lesbische vrouwen die samen een kind opvoeden. De niet-biologische moeder kan nu slechts 'wensen' ouder van het kind te zijn.

DEN HAAG, 15 JUNI. De zusjes Romanée en Yquème hebben geen vader maar wel twee moeders. Zij zullen nooit weten wie hun verwekker is want hun lesbische moeders kozen voor een anonieme spermadonor. Dezelfde, zodat de meisjes wel zusjes zijn.

Een groot aantal kinderen leeft in een gezin met 'sociale ouders'. Dat wil zeggen met een ouder die wel voor het kind zorgt, maar er geen biologische band mee heeft. De rechtspositie van de sociale ouder en de kinderen in een heteroseksueel gezinsverband - man en vrouw - is wettelijk goed geregeld. Door huwelijk, erkenning of adoptie ontstaat een juridische band tussen ouders en kinderen waardoor bij een eventuele scheiding of overlijden van één van de ouders, de opvang van de kinderen goed geregeld is. Volgens de wet betekent dat ook onderhoudsplicht, gezag, naamrecht en nationaliteit.

Diezelfde wet staat echter ouderschap van mensen van gelijke sekse niet toe. De rechtspositie van een stel lesbische vrouwen of homoseksuele mannen dat een kind heeft, is uiterst zwak. Vandaag heeft in Den Haag een symposium plaats, georganiseerd door het Clara Wichmann Instituut en de Emancipatieraad, over sociaal ouderschap. Zorg voor kinderen verdient een volwaardige juridische erkenning is de mening van de organisatoren.

“De belangen van het kind kunnen worden geschaad als de wet niet wordt gewijzigd,” zei A. Mattijssen van het Clara Wichmann Instituut vandaag op het symposium. Zij acht het huidige afstammingsrecht in strijd met het VN-vrouwenverdrag. Mattijssen: “Daarin wordt gesteld dat een vrouw, nimmer, ook niet bij huwelijkse aangelegenheden, gediscrimineerd mag worden.” Volgens haar moet adoptie door twee mensen van dezelfde sekse ook in Nederland - in Engeland, Frankrijk, Canada, Australië en de Verenigde Staten is het wel toegestaan - zo snel mogelijk worden geaccepteerd.

Inge Aansorgh (33) en Jacqueline de Leeuw (34) uit Almere zijn de moeders van Romanée en Yquème. Zij hebben sinds 1986 een relatie en waren er beiden van overtuigd geen kinderen te zullen krijgen. Jacqueline veranderde van gedachte. Inge stemde in: “Aangezien wij ons in de luxe positie bevonden van twee baarmoeders, hebben we de gezondste gekozen.”

Toen begon een moeizame weg van huisarts naar kliniek. Overal werden zij aan een soort selectie onderworpen of zorgde hun vraag voor afkeurende blikken. Jacqueline: “Sommige artsen eisen in zes maanden wachttijd om je te bezinnen.” Uiteindelijk was een particulier gevestigde gynaecoloog bereid hen te helpen. De vrouwen kozen voor anoniem donorschap via de spermabank. Zij wilden geen 'wakende derde' in het spel die enige aanspraak zou kunnen maken op 'hun' kinderen.

Het enige wat ze van de donor weten is dat hij Vrij Nederland leest en daarmee stellen zij zich tevreden. En als de kinderen later willen weten van wie zij afstammen en vragen naar de identiteit van hun vader, dan, zo zeggen beide moeders zeer overtuigd van zichzelf, is dat jammer voor hen want de vader is onbekend. Inge: “Voorbeelden genoeg van 'vaders' die opeens toch een omgangsregeling met het door hen verwekte kind willen hebben. Dat willen wij voorkomen, of zelfs uitsluiten. Wij zijn met z'n tweeën en dat vinden wij genoeg.”

Het valt Inge zwaar dat er geen enkele mogelijkheid voor haar bestaat de band met de twee kinderen te bezegelen. Inge: “We kunnen niet trouwen, ik kan niet erkennen, adopteren is ook niet mogelijk - we kunnen alleen maar wensen. Door testamentair vast te leggen dat ik wens ouder van de kinderen te zijn.” Jacqueline is voogdes over haar eigen kinderen en Inge is toeziend-voogd, maar ook dat geeft haar geen enkele rechtszekerheid. Inge: “Als Jacqueline tegen een boom rijdt mag ik zorgen dat er een nieuwe voogd wordt benoemd. Maar de kinderrechter beslist uiteindelijk wie 'onze' kinderen dan gaat opvoeden. Stel je voor, het zou kunnen gebeuren dat de kinderen door hun moeder te verliezen, ook hun andere moeder kwijtraken.”

Zij voeden de kinderen geheel samen op. Jacqueline is gestopt met werken omdat zij als buschauffeur te onregelmatig moest werken. Inge is ontwikkelingspsychologe en werkt bij de sociale dienst. Zij is kostwinner maar zij heeft geen enkele financiële verplichting tegenover 'haar gezin'.

Dr. T. Loenen, hoofddocent Juridische Vrouwenstudies aan de Universiteit van Utrecht, zei vandaag op het symposium dat hier feitelijk sprake is van ongelijke behandeling van sociale ouders en andere ouders. “De gelijkwaardigheid van diverse leefvormen als een geschikte verzorgingsomgeving voor kinderen moet er mijns inziens toe leiden dat mede-gezag mogelijk wordt gemaakt voor niet-juridische ouders.” Zij stelde als voorwaarde een 'fundamentele herbezinning' op de grondslagen voor het toekennen van ouderrechten en -plichten.

De twee dochtertjes Romanée (2 jaar) en Yquème (5 maanden), vernoemd naar een grand-cru uit de Bourgogne en een dessertwijn uit Bordeaux, realiseren zich niet dat zij twee moeders hebben en geen vader. Inge: “De omgeving, collega's en vage vrienden, hebben ons daar al op aangekeken. Misschien wordt het onze kinderen nu bespaard.”