Prozac in lage dosering helpt ook tegen premenstruele spanning

Neerslachtigheid, labiliteit, prikkelbaarheid, agressiviteit en gespannenheid in de week voor de menstruatie zijn psychische kenmerken van het premenstrueel syndroom (PMS). Het syndroom wordt waarschijnlijk veroorzaakt door hormonale veranderingen voorafgaand aan de menstruatie, maar afwijkingen van de bloedspiegels aan geslachtshormonen zijn bijna nooit te vinden bij vrouwen die aan PMS lijden. Chemisch of chirurgisch uitschakelen van de hormoonproduktie van de eierstokken doet de PMS-klachten echter wel verdwijnen. Sommige vrouwen (in de VS lijdt naar schatting 3 tot 8% van de vruchtbare vrouwen aan PMS) zijn dus kennelijk gevoelig voor dezelfde hormoonspiegelveranderingen, die bij anderen geen groot effect op de stemming en lichamelijk ongemak hebben.

PMS vertoont, was al vaak opgemerkt, overeenkomsten met depressie en angsttoestanden en zou daarom kunnen worden veroorzaakt door verstoringen in de serotonine-huishouding. Prozac en soortgelijke nieuwe anti-depressiemedicijnen beïnvloeden de concentratie van serotonine, een molecuul dat in de ruimte (synaptische spleet) tussen elkaar beïnvloedende zenuwcellen signalen doorgeeft.

Canadese onderzoekers hebben 313 vrouwen met PMS onderzocht op het effect van Prozac. Eenderde van de vrouwen slikte dagelijks 20 milligram Prozac, eenderde slikte 60 mg en eenderde kreeg een placebo. Behandelaars en patiënten wisten niet wie wat kreeg en de relevante kenmerken van de vrouwen waren gelijk over de drie groepen verdeeld, dus het experiment was dubbelblind gerandomiseerd. Het experiment duurde zes menstruele cycli. (The New England Journal of Medicine, 8 juni)

Iedere dag moesten de deelneemsters aangeven of ze zich neerslachtig, gespannen of prikkelbaar voelden, variërend van 'geen klachten' (0) tot 'ernstige symptomen' (100). De vrouwen beoordeelden in twee maanden voorafgaand aan het exeriment de ernst van hun situatie gemiddeld met 56 op de schaal van 100. Op placebo zakte dit naar 51, op 20 mg Prozac naar 32 en op 60 mg naar 27. De hoge dosering Prozac werkte dus het best, maar de klachten over de bijwerkingen stegen forser. Van de 106 vrouwen op 60 mg besloten er 35 wegens bijwerkingen te stoppen. In de groep die 20 mg slikte waren dat er 11, in de placebogroep 8. Bij de placebosliksters stopten echter 27 vrouwen omdat ze vonden dat het middel dat ze kregen niet werkzaam was. De uitval onder de 20 mg-sliksters was daardoor veruit het laagst.

De onderzoekers en ook auteurs van het redactioneel commentaar in The New England Journal of Medicine constateren dat de aanleiding voor het onderzoek weliswaar de gelijkenis tussen PMS en depressie was, maar dat er kennelijk toch verschillen zijn. De vrouwen in dit onderzoek slikten dagelijks Prozac en de conclusie is dat 20 mg dagelijks de klachten van PMS flink verlicht. Maar inmiddels is in een kleinere studie aangetoond dat een eenmalige dosis in de dagen voorafgaand aan de menstruatie direct helpt. En dat wijst erop dat Prozac bij PMS anders werkt dan bij depressie, want daarbij heeft Prozac pas na ruim twee weken effect.