Ook Gorcum kan bogen op eigen museum

Open dag 17/6. Gorcums Museum, Grote Markt 17. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Folder bij museum over Tekens in Gorinchem-Oost, tot 1/9.

GORCUM, 15 JUNI. Ook het stadje Gorcum aan de Merwede kan vanaf vandaag bogen op een eigen museum. Het robuuste, in klimop gehulde pand stond gisteren als een kerstcadeau in de rood-witte linten. Ruim vier miljoen gulden kwam er aan te pas om van het stadhuis, een 19de-eeuws neo-klassiek gebouw middenin de vestingstad, een museum te maken. Behalve een artotheek voor de bijna 400 Gorcumse abonnees, zijn op drie etages zowel de stads- en historische collectie als ook ruimten voor wisselende tentoonstellingen ondergebracht. Het vroegere museumpje 'Dit is in Bethlehem' is inmiddels opgeheven.

De nieuwe zolder herbergt kantoren, een werkplaats en een prentenkabinet. Aan de hand van documenten en bouwtekeningen vertelt het kabinet de geschiedenis van het voormalige stadhuis. De 17de-eeuwse Waag moest in 1860 plaatsmaken voor het huidige pand, omdat de opslag van het loodzware archief een verzakking van een door sierlijke arcaden geschraagde uitbouw tot gevolg had gehad. Er hingen toen nog borden in het stadje met het verzoek 'Op markttijden in den stap ryden'.

Waar men tot voor kort een naargeestige hal betrad is een licht museumcafé gevestigd. Niets van het oude interieur is gespaard. De plaatselijke VVV huist aan de andere kant en de entree zelf geeft in vitrines steeds een voorproef van de moderne kunst-tentoonstelling die het museum te bieden heeft. De 'lichtkunstenaar' Jan van Munster (1939), een oud-Gorcummer, is gevraagd als eerste zijn werk tentoon te stellen: een beknopt overzicht van 1965 tot 1995, van vroege vruchtbaarheidssymbolen in steen via een bibberende neonlijn naar kolossale, spiegelende ballen van graniet getiteld Accu IK. Jammer dat de binnenhuisarchitect met zuilen en verlichtingsarmaturen in de zalen zo nadrukkelijk aanwezig is.

Het is nog niet zò lang geleden dat Gorcums zeer lang zittende burgemeester Ridder L.R.J. van Rappard - een adellijke pendant van Boer Koekkoek die met zijn gemoraliseer tot in de landelijke politiek voor irritatie en amusement wist te zorgen - het exposeren van Van Munsters vruchtbaarheidssymbolen verbood. Hij had blijkbaar moeite met de summiere uitstulpingen die de steenfiguren te zien gaven. Een wethouder toonde de euvele moed ze alsnog in eigen tuin te exposeren, vertelt Piet Augustijn, een van de tentoonstellingsmakers.

Als autoritaire burgervader nam Van Rappard van buitenlandse reizen zelf maar de beelden mee die hij geschikt achtte voor het stadspark van zijn metropool. De grootte van de sokkels voor zijn Italiaanse gratiën bepaalde hij liever ook zelf. Naar verluidt liggen die beelden nu in gehavende toestand bij gemeentewerken Gorcum opgeslagen. Gehavend is ook het plein rondom het stadhuis waar in de jaren zestig nogal wat historische panden tegen de vlakte gingen.

Gorcum vaart allang een modernistische koers. In de stadscollectie zijn 900 werken, waaronder naakten, van zo'n veertig plaatselijke eigentijdse kunstenaars opgenomen en samen met bruiklenen sluit een selectie daaruit aardig aan op de huidige Van Munster-tentoonstelling. Van Peter Struycken zijn zeer recente 'dambord'-kleurstudies, Sporen van orde, te zien, samen met Sjoerd Buismans vroege cactus-groeiprocessen en polyesther-sculpturen van Ad Dekkers. Hoewel de gemeente nog niet weet hoeveel geld zij over heeft voor de exploitatie van het museum, staan tentoonstellingen op het progamma over pop-art en Jugendstil-aardewerk.

Op de historische afdeling loopt men via gevarieerd aardewerk, vroeg zilver, historische schilderijen en curiosa met flinke stappen door het duizendjarig bestaan van Gorcum. Eens een vissersdorp, toen een vestingstad, met 24 brouwerijen, en nu een groeigemeente met zo'n 31.000 inwoners. De 16de-eeuwse vestingwallen kregen onlangs een opknapbeurt en het wachten is nu op de terugkomst van de Waterpoort, een van de vier stadspoorten die zich al lange tijd terzijde van het Rijksmuseum in Amsterdam ophoudt.

Geschonden maar nog steeds ontroerend is het marmeren grafmonument voor Wilhelmina van Arkel, de 17de-eeuwse, laatste telg uit het gelijknamige, vooraanstaande Gorcumse geslacht. Ze stierf jong en mooi, kort na de geboorte van haar vierde kind, en ligt in haar hoekig geplooide gewaad een beetje Doornroosje te zijn. Behalve met een enkel regentenportret schept de historische afdeling verder nog op met een kruisafneming van Petrus, geschilderd door Abraham Bloemaert (1564-1651), de trots van de Arkelstad. Ook andere meesters uit de Gouden Eeuw, zoals Jacob van der Ulft, een deskundige in Italiaanse landschappen en stadsgezichten, en Gerard van Kuyll, een navolger van Caravaggio, vonden hier hun thuis.

Voor zo'n 7.000 Gorcummers is dat 'thuis' sinds kort Gorinchem-Oost, een gemêleerde nieuwbouwwijk. Daar staan en hangen nu tijdelijk 19 grote, eigentijdse beelden, zoals een betonnen gang met nissen van Babette Hilgemann, midden op een voor autoverkeer gesloten weg, en wat zwaluwnesten van Hans van Lunteren tegen de muur van een particulier pand, waaruit ook een zwaluwgeluid opstijgt. Twee beelden zijn inmiddels van de sokkel gestoten en twee andere beklad met hakenkruizen. “Nog even”, zegt Piet Augustijn, “en dan kunnen er geen beelden meer buiten worden tentoongesteld.” Misschien heeft hij gelijk. Was Gorcum nog maar een vestingstad, waar de poorten 's nachts dicht gingen voor gespuis! Al heeft wel in diezelfde tijd de pest er flink huisgehouden.