Ministers stellen voor om kiezers voortaan twee stemmen te geven

DEN HAAG, 15 JUNI. De band tussen kiezers en Kamerleden zou moeten worden verstevigd. Om dat te bereiken verdient het aanbeveling bij een verandering van het kiesstelsel de kiezer twee stemmen te geven: één om een nationale volksvertegenwoordiger te kiezen, en één om een regionale afgevaardigde aan te wijzen.

Dat stelt de ministeriële commissie voor die zich buigt over staatsrechtelijke vernieuwing. In de commissie zitten minister Dijkstal (binnenlandse zaken) en zijn twee staatssecretarissen Kohnstamm en Van der Vondervoort, minister Sorgdrager (justitie, D66), minister Van Aartsen (landbouw, VVD) en minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking, PvdA). Het kabinet zal het voorstel op zijn vroegst volgende week bespreken. Bij het departement van Binnenlandse Zaken en in de Tweede Kamer wordt het “onzeker” genoemd of het voorstel de steun van de voltallige ministerraad zal krijgen. Er wordt gewezen op de geringe politieke steun voor dergelijke voorstellen in de vorige kabinetsperiode toen ook intensief is gediscussieerd over staatkundige vernieuwing.

De commissie heeft drie opties ontwikkeld voor het geval het kabinet zou besluiten tot een verandering van het kiesstelsel. Dat zo'n verandering er moet komen, staat voor de commissie nog niet vast. Een gemengd stelsel met twee stemmen, vergelijkbaar met het Duitse kiesstelsel, heeft de voorkeur van de commissie mocht het toch tot een wijziging komen. Een mildere vorm die wordt voorgesteld is om Kamerleden gemakkelijker met voorkeurstemmen te laten verkiezen.

De ministeriële commissie heeft voorkeur voor een kiesstelsel waarin de regionale binding tussen kiezer en gekozene wordt vergroot. Anderzijds wil ze ook het nationaal element van Tweede Kamerverkiezingen behouden, onder meer om het bestaansrecht van kleine partijen te garanderen. Daarom stelt de commissie voor van de 150 Kamerzetels er 75 te laten kiezen via landelijke verkiezingslijsten, en 75 via vijf tot tien kiesdistricten. Daarbij zou het aantal Kamerzetels per district moeten variëren met de bevolkingsgrootte van het district.

De ministeriële commissie buigt zich ook over enkele andere controversiële onderwerpen van staatsrechtelijke vernieuwing zoals het stemrecht voor buitenlanders en het referendum. Over het eerste onderwerp is de commissie verdeeld. Wat betreft het tweede pleit de commissie voor een referendum waarbij kiezers achteraf beslissingen van het parlement kunnen corrigeren. Er is politieke onenigheid over de vraag welke onderwerpen voor dit referendum in aanmerking komen.