Kamer: wet nodig voor overheidsorganen

DEN HAAG, 15 JUNI. De Tweede Kamer wil dat er een aparte wet komt waarin de eisen voor de verzelfstandiging van overheidsorganen worden vastgelegd. Dat bleek vanmorgen tijdens een debat met de ministers Dijkstal (binnenlandse zaken) en Zalm (financiën).

De Kamer zei “geschokt” te zijn door een recent onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar het functioneren van zogeheten zelfstandige bestuursorganen (ZBO's). Daarin werd geconcludeerd dat het overheidstoezicht op de bestuurlijke en financiële handel en wandel van de in totaal ongeveer vijfhonderd ZBO's ernstig tekort schiet.

Het gaat om aan het rijk gelieerde lichamen als het Loodswezen, het Commissariaat voor de Media, de Studiefinanciering of de Staatsloterij. Zij oefenen een overheidstaak uit, maar hebben daarbij een bedrijfseconomische vrijheid. Bij alle ZBO's samen gaat jaarlijks 160 miljard gulden om en er werken 130.000 mensen. Naar het oordeel van de Rekenkamer is er wat betreft de instelling van ZBO's en de controle erop sprake van “wildgroei”.

De Tweede Kamer wil daarom dat de controle wordt verscherpt. In een kaderwet moet minister Dijkstal, verantwoordelijk voor de rijksdienst, vastleggen wanneer en onder welke voorwaarden een dienst zelfstandig kan worden.

Het kabinet liet de Kamer vorige maand al weten grotere invloed te willen uitoefenen op de activiteiten van zelfstandige diensten. Zo komt er een algemeen inlichtingenrecht voor ministers en krijgen ministers de bevoegdheid regels te stellen voor de taakuitoefening van de diensten. Ook moet het jaarverslag en de jaarrekening aan hen worden overlegd.

Met de wettelijke regeling wil de Kamer dat de ministeriële verantwoordelijkheid strakker wordt geformuleerd. Minister Dijkstal pleitte hier vorig jaar ook al voor. “De grote winst is dat er straks in elk geval voorwaarden zijn waaraan de bestuursorganen moeten voldoen”, aldus Dijkstal vanochtend.