Bevrijde universiteit

In een ingezonden brief breekt prof.dr. C. den Hartog op 18 mei de staf over de aankondiging van het congres De bevrijde universiteit, dat op 16 juni a.s. in Rotterdam zal plaats vinden. Adriaansens en ondergetekende namen daartoe met Erasmusforum het initiatief.

De auteur bestempelt het initiatief als een voortzetting van een verkeerde tendens in de richting van marktgerichtheid en commercialisering. Den Hartog wil de universiteit blijven zien als een tempel van de wetenschap. Hij hoopt op een nieuwe Jezus, die de wisselaars - d.w.z. ons, de organisatoren - rigoureus uit de tempel verwijdert en de universitaire waarden in ere herstelt.

Afgezien van de gelijkenis is het wellicht van enig belang op te merken, dat de organisatoren nu juist de bedoeling hebben universitaire waarden in ere te herstellen. Onze analyse in hoofdlijn luidt, dat er een beleidsgevangenis bestaat, waarin de universiteit is opgesloten. De overheid is er enerzijds op uit steeds strengere eisen aan het hoger onderwijs te stellen, maar anderzijds niet meer bereid of in staat om de financiering op een passend niveau te verzorgen. Bovendien belemmert diezelfde overheid de universiteit om bijvoorbeeld een hoger collegegeld te vragen, en zo in eigen behoeften te voorzien. Wij denken, dat het daarbij niet gaat om een incident of een conjunctureel verschijnsel, maar om een structurele ontwikkeling.

Onze conclusie luidt dan ook, dat het doorsnijden van de banden tussen overheid en universiteit een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde is voor een toekomstige bloei van het hoger onderwijs. Een overheid, die door de samenleving wordt teruggeworpen op uitsluitend de naakte verantwoordelijkheid voor sociale rechtvaardigheid, zal via leerrechten, vouchers en studieleningen de toegankelijkheid van dat onderwijs wel moeten garanderen, maar niet meer kunnen betuttelen. Van marktvorming zal inderdaad sprake zijn, maar vooral in de richting van differentiatie van inhoud en duur van opleidingen, zoals paradoxalerwijze in het regeerakkoord als beleidsdoel geformuleerd. De afgelopen maanden hebben laten zien, hoe de overheid binnen de beleidsgevangenis aan een dood paard stond te trekken om dit doel naderbij te brengen.

De klassieke universitaire waarden hebben vooral van doen met onafhankelijkheid van wie dan ook in de samenleving. De bevrijding van de universiteit uit de beleidsgevangenis draagt dus bij aan herstel daarvan. Het congres zal mede zijn gewijd aan een zorgvuldige bespreking van maatregelen, die nodig zijn om de aperte nadelen van nieuwe afhankelijkheden, zoals die van commerciële partners, uit de weg te ruimen.

Wie zich liever blijft overgeven aan de illusie van een komend herstel van de goedgevendheid van onze nationale overheid, zal aan die discussie niet willen bijdragen. Hij drome voort.