Berlusconi bindmiddel voor Lega Nord

MILAAN, 15 JUNI. De fotomontage hangt overal: op de voordeur, bij de ontvangstbalie, in de gangen, in de sober ingerichte kamertjes. Op de voorgrond Silvio Berlusconi, verkleind weergegeven. Daarachter een carabiniere die vastberaden zijn hand legt op de schouder van de mediamagnaat, om hem aan te houden.

Het is een vurige wens van de Lega Nord. De strijd tegen Berlusconi is een bindmiddel geworden voor een partij die grote moeite heeft het hoofd boven water te houden. In het welvarende noorden van het land is de Lega enorm populair geworden door haar oorlog, met alle beschikbare middelen, tegen het corrupte en inefficiënte oude bestel. Na de instorting daarvan heeft zij behoefte aan een nieuwe vijand. En de “bedrieger en manipulator” Berlusconi past uitstekend in die rol.

Dat is wel eens anders geweest. In de zomervakantie vorig jaar augustus liet partijleider Umberto Bossi zich nog fotograferen met de arm om de schouder van Berlusconi. De twee waren bondgenoten, hoewel Bossi wilde laten zien dat hij een gewone man was gebleven naast Berlusconi, die toen premier was. In december kwam de breuk binnen de rechtse alliantie. Bossi verweet 'Berluskaiser' dat hij een nieuw, op mediamacht gebaseerd regime wilde vestigen. Nu is Berlusconi de gebeten hond.

“Berlusconi-vrije gemeente” zegt een sticker op het hoofdkantoor. Het gebouw staat in een groezelige buitenwijk van Milaan, ver van het architectonische machtsvertoon in het centrum. De muren zitten vers in de verf, een geel jasje. Het interieur laat zien dat de Lega nog steeds een actiepartij is, zonder franje. Kamers zonder opsmuk, veel stapels papier, nergens een airco zichtbaar om de vochtige hete zomer door te komen.

“Het is een grapje, iets om de moed erin te houden,” zegt Max Parisi over de verwijzingen naar Berlusconi. Hij is verantwoordelijk voor het beeld van de partij naar buiten - “dit is het ministerie van informatie”, zegt hij over zijn kamertje van twee bij drie meter.

Parisi heeft geen makkelijke taak. Veel kiezers hebben zich van de Lega afgekeerd. Sommigen vinden dat er geen rechtvaardiging meer is voor het grillige en rauwe optreden van Bossi, die vaak redeneert vanuit zijn ingewanden. Anderen willen de partij niet volgen op haar nieuwe politieke avontuur, naar een vorm van samenwerking met links.

Bossi probeert zijn speelruimte zo groot mogelijk te houden. Hij presenteert de Lega als een partij in het centrum. Bij de recente regionale en lokale verkiezingen heeft de Lega alléén campagne gevoerd en niet willen inhaken in de aangeboden arm van de Democratische Partij van Links (PDS), de voormalige communisten, ook al betekende dit dat het anti-Berlusconifront verdeeld opereerde.

Bossi verzet zich ook fel tegen ieder akkoord tussen Berlusconi en de PDS dat vervroegde verkiezingen dichterbij brengt. Daarom heeft hij vorige maand een compromis getorpedeerd dat de referenda van zondag over het mediabestel had voorkomen. De overwinning van Berlusconi neemt hij voor lief. Bossi wil de gang naar de stembus zo lang mogelijk uitstellen, om zich beter te kunnen ingraven in het politieke centrum. Daarom zei hij gisteren dat er pas over een jaar gekozen zou moeten worden. De tussentijd zou moeten worden gebruikt om nieuwe regels op te stellen tegen machtsconcentratie en belangenverstrengeling en om de kieswet bij te stellen.

Die positionering als centrumpartij is een riskante taktiek, want het meerderheidsstelsel dat sinds vorig jaar van kracht is, stimuleert de vorming van twee grote blokken. Ook al lonkt hij naar links, Bossi hoopt dat de Lega als onafhankelijke partij staande kan blijven. Dat zou haar een sleutelpartij maken om een van beide blokken aan de macht te brengen. In die situatie kan Bossi zijn grote troef uitspelen: steun van de Lega in ruil voor het federalisme.

Dat blijft het doel waarachter de harde kern van de Lega Nord zich verenigt. Vorige week kwam Bossi met zijn nieuwste provocatie: een parlement van het noorden. Het is een vergadering van Lega-parlementariërs en bestuursleden in een achttiende-eeuwse villa in Mantua. Deze stad is door de partij uitgeroepen tot hoofdstad van het noorden. Het 'parlement' zou er iedere maand een week bijeen moeten komen om voorstellen voor federale hervormingen aan te dragen aan het nationale parlement. “We moeten de centralistische oligarchie vernietigen,” zei Bossi op de openingszitting.

Zo is de partij terug bij af: het noorden moet zijn eigen boontjes doppen. Federalisme is het sleutelwoord, maar met name in de kleinere stadjes in het noorden vertalen veel Lega-aanhangers dat in separatisme. De grote affiches op het partijkantoor houden die dubbelzinnigheid bewust in stand. “Weg van Rome: als er geen autonomie komt, komt er strijd voor de Zelfbeschikking van het Noorden” staat op een poster. Een andere tekst is even vaag: “Weg van Rome betekent niet weg van Italië, maar een Vrij Noorden.”

“Wij zijn geen separisten en geen secessionisten,” bezweert Parisi. Hij verwerpt beschuldigingen dat de Lega met zijn eigen parlement' de grondwet aan haar laars lapt.

Vooralsnog blijft de Lega in het noorden een invloedrijke partij, vooral in de regio Lombardije, waarin Milaan ligt. Van de ongeveer driehonderd gemeentes hier zijn er 137 van de Lega Nord. Maar de uitstraling daarvan is beperkt. In kleinere steden als Varese, Bergamo, Brescia, Pavia en Lodi hebben Lega-burgemeesters laten zien dat ze niet alleen kunnen protesteren, maar ook besturen. Maar het experiment in Milaan dreigt te mislukken.

Milaan had de vitrine van de Lega moeten zijn, het lokkertje voor de kiezers. In juni 1993 werd Marco Formentini, een van de topmensen van de Lega Nord, daar tot burgemeester gekozen. Maar na twee jaar is de etalage nog vrijwel leeg. De houten schuttingen die al jarenlang de aanblik van het stationsplein verpestte, zijn weggehaald. Er is een begin gemaakt met het opknappen van de case popolari, een soort woningwetwoningen. Maar op veel meer kan de burgemeester zich niet beroemen. Formentini mist uitstraling. Hij speelt wel de burgemeester op allerlei officiële gebeurtenissen, maar zit weinig achter zijn bureau om dossiers te bestuderen. Bovendien heeft hij het ambtenarenkorps, bijna allemaal benoemd toen de socialisten nog de skepter zwaaiden in Milaan, niet in beweging weten te krijgen. In plaats van een parel is Milaan een zwarte vlek geworden voor de Lega.