Acht tienen en twee negens

Het is niet altijd gemakkelijk om slim te zijn. Carlijn Nouwen heeft zojuist als zestienjarige haar gymnasium afgerond met twee negens en acht tienen (voor Engels en natuurkunde had ze een 9,4), maar de hoogbegaafde scholiere heeft wel moeten vechten om niet aan vooroordelen over intelligente bollebozen ten onder te gaan.

Carlijn heeft de afgelopen zes jaar op het Stedelijk Gymnasium in Breda doorgebracht, nadat ze eerder de kleuter- en basisschool twee jaar sneller dan gebruikelijk had doorlopen. Ze deed eindexamen in tien vakken, drie meer dan wettelijk vereist: Nederlands, Latijn, Frans, Engels, economie I, wiskunde B, natuurkunde, scheikunde, plus de vakken wiskunde A en geschiedenis waarvoor ze geen lessen volgde. Haar favoriete vak is wiskunde.

Dat Carlijn haar hoogbegaafdheid sociaal aanvaardbaar heeft kunnen maken, is voor een belangrijk gedeelte te danken aan het klimaat op school, zegt ze. Het zelfstandige gymnasium (630 leerlingen) tracht vooroordelen tegenover uitzonderlijk presterende scholieren te bestrijden, enerzijds door extra studieprogramma's aan te bieden en anderzijds door een sfeer te bevorderen waarin hoogbegaafden zich, voor zover mogelijk, thuis voelen.

Behalve de mogelijkheid tot het volgen van extra vakken zonder lessen biedt de school ook 'verbredingsprojecten' aan voor leerlingen in de eerste klassen. De onderwerpen lopen uiteen van Myceense cultuur en de islam tot dinosauriërs en roofvogels of Thea Beckman. Voor deze projecten komen leerlingen in aanmerking die na een 'scholierenvragenlijst' in de brugklas blijk hebben gegeven van een bovenmatige intelligentie. Van de 105 brugklassers volgen er zestien een of meer verbredingsprojecten. 'Dat is hier gewoon', zegt decaan J. Verheggen, mentor van Carlijn en leraar Latijn en Grieks.

Voor Carlijn heeft de acceptatie door haar klasgenoten altijd voorop gestaan. Ze merkte op de basisschool dat ze door haar hoogbegaafdheid in een sociaal isolement dreigde te raken. Dat deed haar besluiten om in de allereerste plaats te proberen zich een 'normale' plaats binnen de klas te veroveren. 'Ik heb niet alles willen opofferen aan mijn prestaties. Ik ben weliswaar een perfectionist, maar dat hoeft niemand te weten. Het sociale aspect is heel belangrijk', aldus Carlijn.

De grootste valkuil voor hoogbegaafden is onderpresteren, dat wil zeggen uit angst voor reacties van klasgenoten zich erop toeleggen minder goede resultaten te boeken. Dat heeft Carlijn nooit gedaan. 'Het belangrijkste voor mij was doorzettingsvermogen', zegt Carlijn. 'Ik heb moeten opboksen tegen de verhalen en het gepraat om gewoon mee te kunnen doen in de klas. Zo hoefde ik niet te gaan onderpresteren. En nu heb ik fijne vrienden.' Ze speelt dwarsfluit en piano en heeft lange tijd gezongen.

Dat Carlijn Nouwen niet in de grijze massa der middelmatigen is ondergegaan, is volgens haar mede te danken aan het optreden van haar ouders die op ouderavonden niet hebben geschroomd te wijzen op het gebrek aan uitdagingen dat dreigde te ontstaan. De school heeft die signalen vervolgens goed opgepikt,zegt Carlijn. Op initiatief van een lerares geschiedenis deed ze drie achtereenvolgende jaren mee aan het zeven jaar geleden opgerichte Europees Jeugd Parlement. Vorig jaar zat ze een politiek forum op school voor. Ook is ze diverse keren meegeweest op kampen van Pharos, de vereniging voor ouders van hoogbegaafden, genoemd naar de vuurtoren van Alexandrië. Op deze kampen leerde ze vrienden kennen met wie ze nog steeds correspondeert. Verheggen probeert andere hoogbegaafden zoveel mogelijk aan 'olympiades' voor verschillende vakken te laten deelnemen.

Het tempo bij de behandeling van de lesstof hoeft van Carlijn Nouwen niet omhoog. Een aparte school voor hoogbegaafden zoals die onlangs werd opgericht in België, lijkt haar ook niet aantrekkelijk. 'Je moet gewoon leven met de mensen om je heen. Een gymnasium is in zekere zin toch al een elitaire school, daar moet je niet nog eens iets bovenop zetten.' Mentor Verheggen wil nog wel gezegd hebben dat het met dat elitaire wel meevalt, en ook dat de school geen heil ziet in een verdere ondergraving van het klassikale onderwijs ten gunste van 'maatwerk' aansluitend op ieders hoogstpersoonlijke intelligentie. 'Er kunnen veel mogelijkheden voor affectieve relaties verloren gaan als iedereen op school op zijn eigen manier bezig is', aldus Verheggen.

Carlijn gaat na de zomervakantie op kamers wonen. Ze weet nog niet helemaal zeker wat ze gaat studeren. Het wordt medicijnen of, het meest waarschijnlijk, technische bedrijfskunde aan de Technische Universiteit in Eindhoven.