VS betreuren besluit; Chirac wil hervatting kernproeven

PARIJS, 14 JUNI. Frankrijk gaat vòòr mei 1996 in het gebied van de Stille Oceaan acht kernproeven nemen die “geen enkele ecologische consequentie zullen hebben”.

President Chirac, die dit gisteravond aankondigde, breekt daarmee met het moratorium waartoe zijn voorganger Mitterrand in 1992 had opgeroepen. In de wereld is door regeringsleiders en milieuorganisaties over het algemeen afwijzend gerageerd op het “onherroepelijke” besluit van de Franse president.

Chirac maakte zijn beslissing wereldkundig aan de vooravond van een reis naar de Verenigde Staten en Canada. Hij ontmoet eerst als de halfjaarlijkse voorzitter van de Europese Unie president Clinton op het Witte Huis en reist daarna door naar Halifax waar de leiders van de zeven grote industrielanden hun topconferentie hebben.

Een woordvoerder in Washington zei dat de Verenigde Staten de hervatting van de kernproeven betreuren. Washington vreest dat het bereiken van een definitief verbod op kernproeven erdoor wordt bemoeilijkt. Alleen China houdt zich nu niet aan het moratorium.

In een vernietigende reactie sprak premier Bolger van Nieuw Zeeland van een “daad van een typisch Europese koloniale mogendheid”. De minister van buitenlandse zaken van Nieuw Zeeland, Don McKinnon, zei dat het Franse besluit getuigde van “Napoleontische De Gaulle-arrogantie”. Nieuw Zeeland, dat op 4.000 kilometer van het Frans-Polynesische eiland Mururoa 'dichtbij' ligt, bevriest de militaire betrekkingen met Frankrijk en zal andere gepaste diplomatieke stappen nemen. Volgens Bolger “trekt de Franse regering zich niets aan van de wereldopinie over hervatting van de kernproeven”. Ook Australië (op 6.000 kilometer afstand) en Japan (op 8.500 kilometer) hebben uiterst teleurgesteld gereageerd.

Franse militaire en nucleaire deskundigen dringen al lang aan op nieuwe kernproeven. In het belang van de geloofwaardigheid van het Franse kernwapen willen zij de bestaande kernkoppen op blijvende bruikbaarheid beproeven. Omdat de huidige technologie een maximale levensduur van vijftien jaar heeft, moeten bovendien proeven worden gedaan voor de ontwikkeling van de volgende generatie kernraketten, die van onderzeeërs worden gelanceerd.

Chirac zegt voorlopig uit te gaan van de lijn van het vorige Franse kabinet, dat als uiterste datum van het moratorium 1 juli aanhield. Proeven zijn tenslotte nodig om de computersimulatie te testen waarmee latere testprogramma's kunnen worden uitgevoerd. Jacques Chirac heeft tijdens zijn verkiezingscampagne duidelijk gemaakt dat de blijvende geloofwaardigheid van het Franse kernwapen voor hem centraal staat.

Pag. 5: Greenpeace: Frans besluit proeven is een 'zwarte dag'

De Franse president Chirac trekt met zijn beslissing voor hervatting van de kernproeven de lijn door van zijn bewonderde voorganger generaal De Gaulle, die Frankrijk in 1960 de status van onafhankelijke kernmacht bezorgde.

President Mitterrand liep in 1985 grote politieke schade in binnen- en buitenland op toen de Franse veiligheidsdienst het Greenpeace-schip Rainbow Warrior in de haven van Auckland met een bom tot zinken bracht. Daarbij kwam een Nederlandse fotograaf om het leven. In zijn tweede ambtstermijn is Mitterrand opgeschoven naar een scherp anti-kernproeven-standpunt.

De Verenigde Staten hebben het nemen van kernproeven eenzijdig gestaakt en blijven “er bij andere landen, incluis Frankrijk, op aan dringen in mei 1996 een volledig verbod op kernproeven te tekenen”, zo luidde gisteren de Amerikaanse verklaring. Woordvoerders van het Witte Huis zeiden dat de kwestie van de proeven geen dominante rol zal spelen tijdens het eerste officiële bezoek van president Chirac aan zijn Amerikaanse collega Clinton, vandaag in Washington.

Greenpeace heeft verklaard dat de dag waarop Chirac de kernproeven heeft aangekondigd als “Zwarte Dinsdag” de geschiedenis in zou gaan omdat het de hoop op mondiale ontwapening tot nul heeft gereduceerd. Een protest-schip van Greenpeace is gisteren van Auckland, Nieuw Zeeland, naar het Franse testgebied vertrokken, tien jaar nadat de Rainbow Warrior in de haven van Auckland werd opgeblazen. De bemanning van het nieuwe schip herdacht vandaag de aanslag.

Het enige land dat niet afwijzend heeft gereageerd op het Franse besluit is de eilandstaat Vanuatu. De francofone premier Carlot, die bijzondere betrekkingen onderhoudt met de Franse president zei dat het Franse besluit om in de Stille Oceaan de kernproeven te hervatten “soeverein” was. “Het volk van Polynesië heeft tot dusver besloten om binnen het kader van de Franse soevereiniteit te leven en de regels daarvan te respecteren”, aldus de premier.

Volgens de waarnemende minister van buitenlandse zaken van Australië, McMullen, is de kans klein dat Frankrijk op zijn besluit zal terugkomen. Volgens McMullen is Frankrijk al twintig jaar op de hoogte van de bezwaren in Australië en de Zuidpacifische regio. Het zou naiëf optimistisch zijn te verwachten dat de Fransen hun besluit zullen terugdraaien, aldus de minister.