Dijkbewoners in Ochten nemen de bulldozers voor lief

OCHTEN, 14 JUNI. Ze hebben net hun middagboterhammetje op. Op het terras voor hun woning op de Waalbandijk in het Gelderse Ochten kijken meneer en mevrouw Buijs uit over het veelbezongen rivierenlandschap. Maar wie al bijna vijftig jaar langs de rivier woont, raakt niet meer zo snel onder de indruk van een middag met schilderachtige luchten en weidse vergezichten over de uiterwaarden.

Het echtpaar woont op het dijkvak dat tijdens de wateroverlast eind januari, begin februari op springen stond en dat nu in snel tempo wordt verzwaard. Nee, zeggen de twee, erg veel last hebben we niet van de verzwaring. En de vrachtwagens die af en aan rijden over de weg, pal voor de woning van Buijs? Ach meneer, het werk moet nu eenmaal gedaan. Buijs en zijn vrouw vertolken de gevoelens van de meeste mensen in Ochten: de overlast wordt voor lief genomen als de klus maar snel geklaard wordt, “want nog een keer evacueren, daar heeft niemand hier zin in”, zegt Buijs. Zijn vrouw knikt.

Het dijkvak Kom Ochten, zoals de anderhalve kilometer dijk bij Ochten (kerkdorp van de gemeente Echteld bij Tiel) wordt genoemd, lijkt het eerste dat valt onder de Deltawet Grote Rivieren, die dit voorjaar door het kabinet werd afgekondigd om versneld een groot aantal dijkkilometers te kunnen verbeteren. Lijkt, want minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) gooide drie weken geleden weliswaar de eerste zandzak, maar Kom Ochten viel feitelijk nog onder de oude procedure. Er was voor Ochten gekozen vanwege het symbolische karakter: hier had de dijk het immers bijna begeven.

Van de zeshonderd kilometer rivierdijken in Gelderland moet nog driehonderd kilometer verhoogd en verzwaard worden. Daarvan valt zo'n honderd kilometer onder de Deltawet. Deze trajecten moeten voor het eind van volgend jaar verbeterd zijn. De overige dijken moeten voor het jaar 2000 zijn aangepakt. Kosten: ongeveer negenhonderd miljoen gulden.

Het is zeer de vraag of dit meneer en mevrouw Buijs ook maar iets interesseert. Wat hen betreft wordt de dijk verzwaard en keert de rust daarna weer. Hoewel, het vrachtverkeer en de werkzaamheden aan de dijk geven ook wel iets gezelligs, aldus Buijs. “Meestal staan er wel een stuk of zes mensen uit het dorp hier te kijken naar het werk. De stemming is dan wel goed, ja. De mensen hebben liever dat er wat gebeurt dan dat ze nog eens weg zouden moeten.” Het echtpaar zelf liep tijdens het hoge water overigens nauwelijks gevaar. Het huis staat bovenop de dijk, en zou bij een overstroming derhalve niet onder water komen te staan. “Het enige gevaarlijke voor ons wat de evacuatie zelf. In de file die toen in Ochten ontstond, zaten we natuurlijk helemaal vast. Als er toen toch wat gebeurd was...”, huivert mevrouw Buijs.

De eigenaar van café-restaurant De Waal heeft al zijn ondernemerskwaliteiten aangesproken om van de nood een deugd te maken. Het café staat precies op de plek waar de dijk is afgesloten om het werk in alle rust te kunnen laten verlopen, en dat kan negatieve gevolgen voor de klandizie hebben. Daar heeft eigenaar Nauta wat op bedacht. Bij binnenkomst van de uitspanning ziet de klant een groot bord met foto's van de tijdelijke verzwaring zoals die ten tijde van de hoge waterstand door militairen werd aangelegd met landbouwplastic en zandzakken. Een begeleidend schrijven maakt duidelijk dat de klant hier goed zit: tijdens het nuttigen van een consumptie heeft hij goed zicht “op het fantastische werk dat hier verricht wordt voor een veilige Betuwe”. Zoon R. Nauta is redelijk laconiek onder al het verbeteringsgeweld. Hij houdt rekening met een kleine omzetdaling door de werkzaamheden. Aan de andere kant: “Ze komen hier vanuit Amerika en Japan kijken naar de dijkverzwaring. Als ze toch in de buurt zijn willen ze wel eens met eigen ogen zien wat er aan de hand is. Men heeft toen toch op televisie alles kunnen volgen.”

Nauta is tevreden over de wijze waarop er gewerkt wordt. “Ze storten de klei en de grond 's ochtends, zodat de klanten er overdag geen last van hebben. Bovendien maken ze de weg vaak schoon.” Hij hoopt dat ze de boel tijdens de bouwvak een beetje ooglijk achterlaten. “En hopelijk gaat de dijk dan weer open voor het verkeer, zodat de toeristen vanuit Dodewaard ook weer langs kunnen komen.”

De Bevrijdingssingel in Ochten is zo'n straat waar een willekeurige bezoeker nog begroet wordt. De weg loopt parallel aan de dijk. Op nummer 2 woont het echtpaar Van der Linden, met vanaf het achterterras tijdelijk uitzicht op een grote berg klei: de nieuwe dijk. Het is nu vochtig en ze hebben daarom wat overlast door het wegstromende regenwater. “Maar alles is beter dan opnieuw de paniek en de angst mee te maken die we toen hebben meegemaakt. Op de avond van de evacuatie kwamen ze om tien uur met geluidwagens door de straat dat evacuatie beslist niet nodig was. Een uur later moesten we eigenlijk direct weg”, zegt mevrouw Van der Linden. “En toen we in de file kwamen, zag ik het echt niet meer zitten. We gingen naar Rhenen. Normaal gesproken een tochtje van tien minuten, toen een lijdensweg van bijna drie uur.”

Het werk ter plekke wordt verricht door aannemingsmaatschappij Midden-Betuwe. De werkzaamheden zullen in grote lijnen medio oktober afgerond worden, aldus C.G. de Vrieze van het Polderdistrict Betuwe. In totaal zijn er zo'n twintig man bezig bij Kom Ochten. Die verwerken 60.000 kubieke meter zand en grond in de nieuwe dijk. De kosten voor deze anderhalve kilometer bedragen ongeveer vijf miljoen gulden.

De inpassing in het landschap van de nieuwe dijken is - mede als gevolg van veel druk vanuit natuur- en landschapsorganisaties - duidelijk beter, meent De Vrieze. “In het verleden werd er toch anders tegenaan gekeken. Toen moest het zo recht mogelijk. Nu schrikken we niet meer van een bochtje.” Projectcoördinator dijkverbetering C. Veraa van de provincie Gelderland heeft gemerkt dat tijdens inspraakavonden over dijkverzwaringen de sfeer is veranderd, na de wateroverlast . “Ik heb het idee dat de meeste mensen het goed vinden dat er wat wordt gedaan.”