Chiracs frappe

PRESIDENT CHIRAC treedt geheel in de voetstappen van zijn voorganger Charles de Gaulle. Nadat Mitterrand, gevolgd door de Amerikanen, de Russen en de Britten, sinds 1992 een moratorium had bevolen, heeft Chirac gisteren de hervatting van Franse kernproeven vanaf september aangekondigd. De president gaf zijn goedkeuring na “alle ter zake kundige en verantwoordelijke civiele en militaire deskundigen” te hebben geraadpleegd. Frankrijk maakt daarmee duidelijk dat het nog steeds kiest voor een nationale defensie, en dat het waar het gaat om wat het ziet als het hoogste nationale belang voor niemand opzij gaat.

Het effect van de aangekondigde serie van acht ondergrondse proefnemingen in de zuidelijke Stille Oceaan op de rest van de wereld is ingrijpend. Heftige protesten van Japan, Australië en Nieuw Zeeland zijn al binnen. Deze landen voelen zich rechtstreeks bedreigd. Maar daarnaast zal deze 'frappe' een stimulans zijn voor de zogenoemde 'drempellanden' om de ontwikkeling van een eigen bom zo snel mogelijk te voltooien. Dat zou op zichzelf zeer teleurstellend zijn na het recente besluit van 180 van de 185 lidstaten van de Verenigde Naties om het verdrag tegen spreiding van kernwapens (NPV) voor onbepaalde tijd te verlengen. Of Chiracs aankondiging om in de herfst van 1996 alsnog akkoord te gaan met een stopzetting van alle kernproeven voldoende tegenwicht vormt, dient te worden afgewacht.

NOGAL WAT LANDEN hebben hun bezwaren moeten overwinnen alvorens hun goedkeuring aan de verlenging van het NPV te hechten. Zij menen namelijk dat de erkende atoommachten zich te weinig inspannen om hun aandeel in de afspraak na te komen: ten minste een drastische inkrimping van de bestaande arsenalen. Sindsdien hebben een Chinese proefexplosie en nu dus de Franse aankondiging een streep door de rekening gezet. In plaats van aan een reductie werken twee van de erkende kernmachten aan verdere modernisering van hun wapens, met als gevolg dat de andere kernmogendheden misschien daarbij niet achter willen blijven. Als het eenmaal zover is zal het Non-proliferatieverdrag onvoldoende obstakel blijken te zijn om de spreiding van kernwapens tegen te houden. De kans van een 'kleine' atoomoorlog zal dan aanzienlijk zijn toegenomen.

De verantwoordelijkheid die Frankrijk gisteren op zich heeft genomen is niet gering. Rationele beweegredenen laten zich bovendien moeilijk onderkennen. Chirac volgde gisteren de traditionele Franse redenering dat Frankrijk over een eigen afschrikkingsmacht (force de dissuasion) moet beschikken. Tijdens de Koude Oorlog meende Parijs dat in de confrontatie met de Sovjet-Unie de Amerikaanse garanties aan Europa niet geloofwaardig waren wanneer het op een nucleaire confrontatie zou aankomen. Maar de Sovjet-Unie is samen met haar agressieve communistische ideologie te gronde gegaan. Rusland als haar atomaire erfgenaam en bereid tot samenwerking op allerlei gebied heeft niet alleen afstand gedaan van zijn tactische kernraketten, de belangrijkste bedreiging indertijd van West-Europa, maar heeft zich ook verplicht tot een verregaande inkrimping van zijn strategische arsenaal.

MET DE ONDERSTREPING van de blijvende noodzaak van een afschrikkingsmacht geeft de nieuwe Franse regering een verleidelijk voorbeeld. Oekraïne bijvoorbeeld doet momenteel onder zware internationale druk en na langdurige aarzeling afstand van zijn kernwapens. Maar wat voor Parijs geldt, geldt zeker niet minder voor Kiev. En wat betekent de hernieuwing van de gaullistische strategie voor het herenigde Duitsland? En voor de rest van Europa dat geacht wordt te werken aan een Europese identiteit waarin ook plaats is voor een gemeenschappelijke defensie? Parijs heeft heel wat uit te leggen.