Amerikaanse president wil in tien jaar een einde maken aan begrotingstekort; Clinton plaatst zich boven partijen

WASHINGTON, 14 JUNI. Met zijn nieuwe plan voor een einde aan het begrotingstekort heeft president Clinton zich boven de partijen gesteld. Geheel tegen het advies van belangrijke medewerkers en partijgenoten in heeft hij op de valreep besloten om zelf een alternatief begrotingsplan op te stellen. Gisterochtend bij een nieuwsontbijt was de woordvoerder van het Witte Huis nog niet helemaal zeker of het zou doorgaan. Vice-president Gore gaf de doorslag evenals Dick Morris. Deze laatste is politiek adviseur van Clinton en een nieuwe ster in het Witte Huis. Hij heeft vroeger in Arkansas Clintons gouverneurschap gered. Geheel in overeenstemming met de tijdgeest heeft deze voormalige Democraat zich inmiddels bekeerd tot Republikein.

Onder Democraten in het Capitool gaat nu een grap over de lang verwachte onafhankelijke presidentskandidaat: hij heet Bill Clinton. Dit is de mildste woede-uiting van de Democraten over Clintons toespraak gisteren. Feller is de Democraat die zei dat hij “schuimbekte”. Een ander klaagde over Clintons voortdurende gedraai.

De Democraten vinden dat Clintons plan hun succesvolle guerillataktiek tegen de Republikeinse bezuinigingen verstoort. Zij volgen met hun aanvallen op de Republikeinse begrotingsplannen de zelfde oppositiestrategie als de Republikeinen vorig jaar. Toen wisten de Republikeinen Clintons voorstellen voor de hervormingen van de ziektekostenverzekering af te schilderen als “bureaucratische verspilling” zonder zelf met een alternatief te komen. De mislukking van de hervormingen van de ziektekostenverzekering in het Congres droeg bij aan het beeld van een mislukt presidentschap en het uiteindelijke verlies van de Congresverkiezingen door de Democraten. Nu blijkt de Democratische kopie van die Republikeinse taktiek ook te werken voor de begroting. De Democraten versterken het negatieve beeld dat veel Amerikanen hebben van de besnoeiïngen van de Republikeinen.

Toch heeft president Clinton andere politieke belangen dan de Democratische Congresleden die bezorgde kiezers graag angst aanjagen tijdens politieke bijeenkomsten. Clintons presidentschap lijdt aan politieke verschraling als hij alleen service verleent aan de traditionele Democratische kiezers. Als staatshoofd moet hij een meer alomvattende visie voor de toekomst hebben. De afgelopen twee jaar heeft hij tot zijn schade en schande geleerd dat hij daarvoor niet op het advies van de Democratische Congresleden af moet gaan, die als het erop aan komt alle kanten uit schieten. Hij kan nu al het politieke midden op zoeken omdat de kans op een linkse tegenkandidaat bij de presidentiële voorverkiezingen minimaal is. Bovendien kan hij de Democraten beter nu tijdelijk van zich vervreemden dan in het najaar wanneer hij hun stemmen hard nodig heeft. De bezuinigingen maken ook een goede indruk op de partners bij de top van de zeven rijkste geïndustrialiseerde landen, de G-7, in het Canadese Halifax komende week.

De Democratische Congresleden kunnen nog steeds niet geloven dat ze het afgelopen jaar hun meerderheid hebben verloren. Ze denken dat de kiezers de Republikeinen zullen afstraffen voor hun bezuinigingen zodat de Democraten juichend kunnen worden ingehaald. Clinton heeft echter het idee dat de politieke veranderingen in Washington en in Amerika van meer langdurige aard zijn. En dan komt het er voor hem op aan dat hij kan samenwerken met de Republikeinse meerderheid. Hij leest in peilingen dat de Amerikanen zich gruwelijk ergeren aan het permanente gekibbel van politici. Dus heeft hij net als de Republikeinen belang bij goede resultaten. Door nu een alternatieve begroting te presenteren, kan hij nog invloed hebben op de uiteindelijke begroting. Bovendien kan hij nogmaals duidelijk stellen waarvoor hij staat, voor scholing, betere ziektekostenverzekering, voor de middenklasse en tegen speciale belastingaftrek voor grote bedrijven. Zonder een eigen begrotingsvoorstel zou hij in het najaar worden gedwongen tot veto's tegen de Republikeinse voorstellen die het bestuur zullen verlammen. De Republikeinen hebben gedreigd om bij een veto van Clinton geen tijdelijke begroting te maken voor de lopende uitgaven.

Clinton is herhaaldelijk van taktiek veranderd. Begin dit jaar verkeerde hij in de mening dat hij geen enkel politieke winst had behaald door zijn bezuinigingen van de afgelopen twee jaar. Hij stelde nauwelijks nieuwe bezuinigingen voor, maar zijn plan werd vorige maand met 99 stemmen tegen 0 door de Senaat afgekeurd. Een paar weken geleden opperde hij voor de vuist weg dat het begrotingstekort in 10 jaar weggewerkt kan worden. Een opmerking die hij gisteravond nader bleek te hebben uitgewerkt.

De wens tot resultaat bracht afgelopen zondag Clinton en de Republikeinsevoorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, samen in de deelstaat New Hampshire. Beiden zijn tot elkaar veroordeeld. Ook Gingrich moet kunnen laten zien dat hij tot meer dan symbolische wetsvoorstellen en uitspraken in staat is.

Voor Gingrich zou het zelfs niet slecht uit komen als Clinton volgend jaar de presidentsverkiezingen wint. Een Republikeinse president zou hem als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden in de schaduw stellen. Volgend jaar zal de Republikeinse presidentskandidaat en niet hij de partij-agenda bepalen. Bovendien zou Gingrich bij een succesvolle Republikeinse greep naar de macht in het Witte Huis niet mee kunnen doen aan de presidentsverkiezingen van het jaar 2000, een heimelijke wens. De Republikeinse president zou dan herkozen moeten worden. Door zijn geflirt met presidentiële plannen voor volgend jaar trekt Gingrich de aandacht en bovendien houdt hij een generale repetitie voor het jaar 2000. Ook vestigt hij zich als mogelijke redder bij calamiteiten onder Republikeinse kandidaten volgend jaar. Maar een kandidatuur voor het presidentschap is onverenigbaar met het voorzitterschap van het Huis van Afgevaardigden.

Voor Clinton was de verschijning met Gingrich welkom. “Ik zag 200 verslaggevers en satellietwagens vlakbij”, zei de woordvoerder van het Witte Huis gistermorgen. “De president alleen zou nooit zoveel aandacht hebben gekregen.” En met die realiteit heeft Clinton zich inmiddels verzoend.