Muziekzender MTV is het beste venster op invloedrijke popcultuur

De gemeenteraad van Amsterdam buigt zich vandaag over het voorstel voor een nieuwe indeling op de kabel-tv. Daarin is geen plaats voor de populaire muziekzender MTV. Een bedenkelijk voornemen, vindt Bernard Hulsman. Videoclips zijn na CD's het belangrijkste medium in de popmuziek, en MTV schenkt daaraan gevarieerd aandacht.

Al jaren is MTV een begrip. Er wordt zelfs gesproken van de MTV-generatie, een omschrijving die pessimistische cultuurcritici van het type George Steiner gebruiken voor jongeren die zijn behept met een uiterst korte aandachtsspanne, doordat ze de hele dag naar snel gemonteerde videoclips zouden kijken.

Zulke critici zullen het dan ook niet betreuren als de Amsterdamse gemeenteraad vanavond instemt met de door de 'programmaraad' en B & W voorgestelde nieuwe kabelindeling waarin geen plaats is voor MTV. Het muziekstation wil maandelijks 12,5 cent per kabelnetaansluiting en dit is voor het Amsterdamse net reden om de samenwerking op te zeggen. Een commercieel station als MTV zou de Amsterdamse kabelmaatschappij moeten betalen en niet omgekeerd, zo luidt de redenering.

Maar B & W van Amsterdam, de programmaraad en de cultuurcritici vergissen zich. Door MTV van de kabel te weren, ontnemen ze de Amsterdamse kijkers het beste venster op de popcultuur, die, of George Steiner het nu leuk vindt of niet, de invloedrijkste cultuur van deze tijd is.

In popmuziek is het nooit gegaan om louter muziek. Al in de begindagen van de popmuziek waren het uiterlijk en de bewegingen van Elvis Presley nauwelijks minder belangrijk dan zijn liedjes. Niet voor niets begon Elvis dan ook al gauw films te maken. In de jaren zestig ontstonden tv-programma's, waarin playbackende popartiesten zich aan den volke toonden. Hieruit kwamen ten slotte de videoclips voort, popnummers begeleid door filmpjes (of omgekeerd) die playbacken in tv-shows overbodig maakten. Tegenwoordig zijn videoclips na de CD het belangrijkste medium in de popmuziek. Ze vormen het hoofdbestanddeel van de uitzendingen van Music Television: MTV is de apotheose van de popmuziek als beeldcultuur.

Videoclips kunnen allerlei vormen aannemen, variërend van ouderwetse registraties van optredens tot surrealistische aaneenschakelingen van beelden die niets met het liedje hebben te maken. Het idee van pessimistische cultuurcritici, dat videoclips alleen bestaan uit zenuwslopende, snel gemonteerde beelden, is al lang achterhaald: er bestaan verschillende videoclips die juist in één take zijn opgenomen, zoals 'Unfinished Sympathy' van Massive Attack.

Op weinig plaatsen in de filmindustrie bestaat zoveel ruimte voor experimenten als in de wereld van de videoclip. Het resultaat loopt uiteen van regelrecht tinnef tot prachtige museumstukken, zoals de clip 'Blue Monday' van New Order met de hond van de Amerikaanse kunstenaar William Wegman in de hoofdrol. Maar of ze nu 'hoge' of 'lage' cultuur vormen, één ding hebben de clips gemeen: ze oefenen een enorme invloed uit op mode, reclame, film en zelfs de beeldende kunst.

Natuurlijk heeft MTV niet het monopolie op videoclips. Ook Music Factory, dat waarschijnlijk de plaats zal innemen van MTV vertoont clips. Maar anders dan MTV is Music Factory gelieerd aan een platenmaatschappij, Arcade om precies te zijn. Geen wonder dat Music Factory de Amsterdamse kabel wel wil betalen: veel meer dan reclame voor Arcade-produkten zal dit station niet brengen.

Het is niet onredelijk dat MTV een vergoeding vraagt voor zijn onafhankelijkheid. Die maakt het MTV tenslotte mogelijk om de toch al zo machtige grote platenmaatschappijen niet helemaal de dienst te laten uitmaken in de popmuziek. Als het aan de grote maatschappijen zou liggen, zou MTV niet elke zondagavond twee uur kunnen inruimen voor 'alternatieve' muziek en video's van groepen die bij kleine, onafhankelijke labels onder contract staan. Ook hiphop, heavy metal, dance en hedendaagse soul zouden er dan bekaaider afkomen dan nu het geval is op MTV.

Bovendien doet MTV meer dan alleen videoclips uitzenden. Zo vroeg het station beroemde popmuzikanten om nu eens zonder elektrische gitaren op te treden met als resultaat de buitengewoon succesrijke en populaire 'Unplugged'-reeks. Verder zendt het station reportages over mode, film en sport uit en biedt het verschillende regisseurs de gelegenheid om met ruime budgetten prachtige animaties te maken.

Niet alles wat MTV uitzendt is even geslaagd. Het sportprogramma gaat meestal over schreeuwerige patsersporten, Ray Cokes, de presentator van Most Wanted, is onuitstaanbaar melig en Beavis en Butthead, het heavy-metal-tekenfilmduo dat twee jaar geleden met hun streken nog voor ongerustheid onder ouders zorgde, hebben hun beste tijd nu wel gehad.

Maar MTV is dan ook geen tv-station waar men nu eens een hele avond naar gaat kijken. MTV staat aan onder het koken en strijken en men zapt er even naar als het programma waar men naar kijkt wordt onderbroken door reclame. Men moet MTV gebruiken zoals de variété-artiest en componist Clous van Mechelen. “Als ik wil weten hoe house-muziek tegenwoordig moet klinken, kijk ik een half uurtje naar MTV”, zei hij eens in een interview. Als de gemeenteraad vanavond het voorstel van B & W volgt, kan Van Mechelen binnenkort de provinciestad Amsterdam maar het best verlaten als hij nog eigentijdse muziek wil componeren.