Compromis in EU over hulp aan oosten en zuiden

LUXEMBURG, 13 JUNI. Met een compromis om volgend jaar 700 miljoen ecu (bijna 1,5 miljard gulden) uit te trekken voor steun aan landen in het Middellandse Zee-gebied en 1,24 miljard ecu (bijna 2,6 miljard gulden) voor Midden- en Oost-Europa, lijkt de Europese Unie erin geslaagd een dreigend schisma tussen 'noord' en 'zuid' af te wenden.

Het akkoord, dat de EU-ministers van buitenlandse zaken gisteren in Luxemburg bereikten en waarover alleen Duitsland nog bedenktijd heeft gevraagd, moet formeel worden bekrachtigd op de Europese top in Cannes, eind deze maand.

Het in Luxemburg bereikte resultaat is een belangrijke opsteker voor Frankrijk, dat op 1 juli de voorzittershamer van de EU overdraagt aan Spanje. Maar de vooruitzichten dat in Cannes ook overeenstemming kan worden bereikt over de hulp aan ontwikkelingslanden in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACP), een andere prioriteit van het Franse voorzitterschap, blijven somber. Gisteren bleken met name Groot-Brittannië en Duitsland opnieuw niet bereid tot het doen van concessies. Wel heeft de Britse premier Major de Franse president Chirac afgelopen weekeinde in Parijs beloofd te zullen streven naar een akkoord voor de top in Cannes.

Het compromis over het Middellandse Zee-beleid heeft de instemming van Spanje, dat zich tot woordvoerder heeft gemaakt van de zuidelijke EU-lidstaten die aandringen op een snelle verhoging van de hulpinspanningen voor de buurlanden aan de zuidflank van Europa. Madrid steunde het voorstel van de Europese Commissie om de komende vijf jaar in totaal 5,16 ecu (10,8 miljard gulden) uit te trekken voor het Middellandse Zee-beleid. Daarmee zou de hulpstroom naar verhouding “in evenwicht” worden gebracht met de 6,9 miljard (14 miljard gulden) die de EU tot 1999 wil uitgeven in Oost-Europa.

Tegen dat voorstel was de afgelopen tijd fel verzet gerezen van onder andere Duitsland, Groot-Brittannië en Nederland. Zij voelen er niets voor om zich nu al vast te leggen op een zeer snelle en forse verhoging van de hulp voor de Middellandse Zee-landen met het risico dat de EU haar financiële limieten de komende jaren gaat overschrijden. Daarom werd gisteren besloten om alleen de hulpbedragen voor volgend jaar in te vullen en verhoging van de hulp voortaan van jaar tot jaar in de begrotingsbesprekingen vast te stellen. Spanje kan daarmee leven omdat de 700 miljoen gulden voor 1996 al een verhoging van meer dan 25 procent inhoudt ten opzichte van 1995. Via jaarlijkse verhogingen hoopt Madrid in 1999 toch uit te komen in de buurt van het streefbedrag van de Commissie.

De Franse minister van buitenlandse zaken, Hervé de Charette, toonde zich na afloop van de bijeenkomst in Luxemburg opgelucht over de bereikte doorbraak “onder enig voorbehoud van Duitsland”. Vorig week nog voorspelden diplomaten in Brussel dat in de onderhandelingen over het buitenlandse beleid van de EU alle 'financiële dossiers', zoals de hulp aan Oost-Europa, aan de Middellandse Zee-landen en aan de zogeheten ACP-landen, aan elkaar zouden worden gekoppeld.

Spanje zal als komende EU-voorzitter later dit jaar een speciale 'Euro-mediterrane' conferentie in Barcelona beleggen om te praten over het verdiepen van de banden tussen de EU en de landen uit het gebied van de Middellandse Zee en het Midden-Oosten (zoals Turkije, Libanon, Syrië en Israel). De Spaanse minister van buitenlandse zaken, Javier Solana, liet gisteren blijken dat hij met opgeheven gezicht op die conferentie kan verschijnen, nu de EU instemt met het toewerken naar “een nieuw evenwicht” in haar buitenlandse beleid.

Staatssecretaris Patijn van buitenlandse zaken liet van zijn kant weten dat Nederland akkoord gaat met het compromis omdat de uitgaven voor het Middellandse Zee-beleid van jaar tot jaar worden vastgelegd, waardoor er “flexibiliteit” blijft bestaan om het beleid aan te passen aan de werkelijke behoeften in de betrokken landen, om uitgaven voor ander, onvoorzien beleid te garanderen en om toch binnen de 'financiële perspectieven' van de EU te blijven. Nederlandse diplomaten noemden vorige week de door de Commissie voorgestelde “inhaalslag” voor de Middellandse-Zeelanden “heel gortig en niet redelijk”. Toch stemde Nederland gisteren in met het verhogen van de hulp tot 700 miljoen gulden voor volgend jaar om daarmee vooruitgang mogelijk te maken. “We moeten er nu eenmaal uitkomen. Het heeft geen enkele zin om de EU verdeeld te houden over zo'n essentieel onderwerp”, aldus staatssecretaris Patijn.