ARTURO BENEDETTI MICHELANGELI 1920-1995; Mysterieus pianist

Arturo Benedetti Michelangeli, die gisteren in het Zwitserse Lugano op 75-jarige leeftijd aan een hartkwaal overleed, was een van de beste en grilligste pianisten ter wereld. Hij trad slechts zelden op en er bestaan maar weinig grammofoonplaten van hem. Niettemin werd Benedetti beschouwd als een van de allergrootste pianistische talenten van deze eeuw, even virtuoos als Horowitz en nog veel teruggetrokkener levend dan Glenn Gould. Uiteindelijk bleef Michelangeli daardoor een mysterieus en obscuur verschijnsel. Bij het grote publiek was hij vrijwel onbekend en hij genoot slechts wereldfaam onder de fanatieke pianoliefhebbers.

Michelangeli werd op 5 januari 1920 geboren in het Italiaanse Orzinuovi, in de buurt van Brescia. Hij studeerde naast de piano ook viool, orgel en compositie. In 1939 won hij het Internationale pianoconcours van Genève, maar de Tweede Wereldoorlog onderbrak zijn carrière. Nadat Michelangeli uit militaire dienst was ontslagen maakte hij snel furore. In 1948 maakte hij zijn Amerikaanse debuut bij de New York Philharmonic.

Benedetti's hartkwaal maakte al snel een voorlopig eind aan zijn carrière. Hij had een excentrieke natuur en zegde frequent op het laatste moment om futiele redenen concerten af. Ook in ons land was dat het geval: in 1979 annuleerde hij optredens bij het Concertgebouworkest en een Amsterdams recital. J. Reichenfeld schreef in 1971 in deze krant iemand te kennen die Michelangeli ècht had horen spelen - het resultaat van het nareizen van de pianist tijdens een tournee waarin hij veel vaker niet dan wel speelde.

Van 1964 tot 1969 leidde Michelangeli een pianofestival in Brescia. In 1968 vestigde hij zich in Puro bij Lugano. In 1988 kreeg hij in Bordeaux een hartaanval tijdens een optreden. Zijn laatste concert gaf hij in 1990 in Londen.

Michelangeli gaf pianoles. De ene leerling moest daarop een maand in zijn villa wachten, een ander werd daarvoor om half vier 's nachts uit zijn bed gehaald. Maurizio Pollini en Martha Argerich zijn Michelangeli's beroemdste leerlingen.

Ook Michelangeli's grammofoonplaten waren grote zeldzaamheden, hij gaf vaak pas na jaren een vertolking vrij. En als platen dan uiteindelijk verschenen, waren ze soms na enige tijd niet eens meer te krijgen, zoals de fameuze HMV-uitgave van Bachs Chaconne in de bewerking van Busoni. Liefhebbers moesten zich vaak verlaten op privé-opnamen van zijn spaarzame concerten en recitals. Zo bood een CLS-plaat uit 1980 technisch soms zeer onvolkomen opnamen uit 1943 en 1955 van de pianoconcerten van Grieg en Schumann.

Het spel van Michelangeli, koel, berekenend, terughoudend en met weinig uiterlijke middelen, werd gekenmerkt door enorme, bijna duivelse intensiteit en een groot gevoel voor de werking van klankkleur. Beroemd was hij vooral om zijn vertolkingen van Chopin (“Chopin op zijn Chopinst”), Ravel (in Gaspard de la nuit zette hij een nieuwe technische standaard), Debussy (Images, Children's Corner) en Schumann (Carnaval, Faschingsschwank aus Wien).

Beethovens Sonate in Es-dur opus 7 speelde Michelangeli in de woorden van Reichenfeld “sec en bezeten, alsof hij nooit pedaal gebruikte, met onverbiddelijk strengheid maar met kleine vrijheden. Michelangeli tipt de hartstocht liever aan, dan hem volledig uit te spelen. De tederheid vloeit bij hem nooit over, maar blijft op een introverte manier hevig.”

    • Kasper Jansen