Berlusconi maakte genadeslag tot zijn eigen triomf

ROME, 12 JUNI. De tegenstanders van mediamagnaat Silvio Berlusconi hadden gehoopt dat de referenda over de media de genadeslag voor hem zou betekenen, na een reeks tegenvallers bij regionale en lokale verkiezingen, maar ze hebben juist een nieuwe impuls gegeven aan zijn politieke carrière.

Berlusconi is de grote winnaar. Van de kiezers mag hij zijn drie tv-zenders houden. De pleidooien van zijn tegenstanders voor opheffing van mediamonopolies, voor meer pluriformiteit, voor vrijheid van informatie, zijn niet goed overgekomen.

In de reactie van de verliezers overheerst het gevoel dat ze nooit een echte kans hebben gehad. Vincenzo Vita, een van initiatiefnemers van de mediareferenda, noemde gisteravond laat nog eens de getallen: “Er was 313 minuten reclame voor het neen en 21 minuten reclame voor het ja, 313 tegen 21, en één miljard vierhonderd miljoen lire (ongeveer 1,4 miljoen gulden) uitgaven voor het ja-comité, tegen bijna twintig keer zoveel voor het neen-comité.”

Nog niet eerder is de informatievoorziening in een campagne zo eenzijdig geweest. De uitslag laat zien “dat wie de tv-macht in handen heeft, echt de baas kan spelen”, zei Sandra Bonsanti, Kamerlid van de Democratische Partij van Links.

Maar de hand moet ook in eigen boezem worden gestoken. “Het referendum is een boemerang geworden voor degenen die het hebben voorgesteld”, zei Vittorio Dotti, een van gematigde leiders in Berlusconi's partij Forza Italia. De voorstanders van een 'ja' stem zijn onvoorbereid aan de campagne begonnen. Zij waren overtuigd van hun morele gelijk, net als in de verkiezingscampagne vorig jaar die Berlusconi aan de macht bracht, en zijn vergeten te proberen de kiezer daarvan te overtuigen.

“Links had moeten begrijpen dat de Italianen houden van de programma's op de particuliere zenders en niet houden van pogingen om een bedrijf kapot te maken”, zei Giuliano Ferrara, een woordvoerder van het Berlusconi-kamp. Het 'ja' front heeft onvoldoende gedaan om duidelijk te maken dat het andere doelen had.

Bovendien is wel heel erg direct op de man gespeeld. Dezelfde kiezers die een paar weken geleden, bij regionale en lokale verkiezingen, nog op centrum-links hebben gestemd, hebben nu “gestemd tegen het afschilderen van Berlusconi als een duivel”, aldus Rocco Buttiglione, leider van de Italiaanse Volkspartij en bondgenoot van de mediamagnaat.

De Corriere della Sera schreef vanmorgen dat het wantrouwen bij veel kiezers over de taktiek van centrum-links is aangewakkerd door de explosie van justitiële acties tegen Berlusconi en zijn bedrijf, die zoals in het verleden ook wel is gebeurd, samenvielen met de campagne.

Ondanks deze overwinning zal Berlusconi op langere termijn niet kunnen vasthouden aan zijn feitelijke monopolie in commerciële tv. Het Constitutionele Hof heeft eind vorig jaar de huidige mediawet uit 1990, die Berlusconi zijn drie zenders toestaat, in strijd met de grondwet verklaard. Vóór augustus volgend jaar moet die wet zijn veranderd, om meer garanties te bieden voor pluralisme in het informatie-aanbod.

Ook zijn medestanders geven toe dat een hervorming van het mediabestel nodig is, maar zij willen daarbij ook de staatsomroep Rai betrekken. Een belangrijk argument is steeds geweest dat één commerciële zender geen kans heeft als deze de concurrentie moet aangaan met de huidige drie zenders van de Rai.

“De kiezers is gevraagd of ze twee netten van Berlusconi wilden afnemen zonder iets aan de Rai te doen”, zei Giuliano Ferrara. “En de kiezers hebben geantwoord: dat lijkt ons onjuist.”

Wat ook sommige critici van Berlusconi vreesden is nu uitgekomen: de kiezer heeft zijn positie gesanctioneerd. “Geen referendum kan iets legitimeren wat per definitie illegitiem is”, zei Umberto Bossi, leider van de federalistische partij Lega Nord. Maar het gevaar bestaat dat Berlusconi deze uitslag interpreteert als een signaal dat de Italiaanse kiezers zich in wezen niet druk maken om een mediamonopolie.

De verleiding voor hem moet groot zijn om te gokken op een verkiezingsoverwinning en daarna een nieuwe mediawet op zijn maat te schrijven. De afgelopen maanden heeft Berlusconi nooit de indruk gewekt veel belang te hechten aan een vrije en evenwichtige informatievoorziening. Zijn tegenstanders zeggen dat hun nederlaag niets afdoet aan de noodzaak van maatregelen tegen monopolievorming en belangenverstrengeling. Maar Berlusconi's overwinning heeft het vooruitzicht daarop niet verbeterd.